10.2 Het Duitse budgetrecht

Het Duitse budgetrecht is vastgelegd in artikel 110 GG. Lid 2 van die bepaling vereist dat de begroting voor één of meer jaren bij wet wordt vastgesteld, voorafgaand aan het betreffende begrotingsjaar. Ook de artikelen 111 tot en met 115 gaan in op het federale budgetrecht. Deze bepalingen maken deel uit van hoofdstuk X van het Grundgesetz, dat bestaat uit de artikelen 104a tot en met 115 en meer in het algemeen gericht is op de financiën. Net als in de Nederlandse Comptabiliteitswet zijn ook in Duitsland ter uitwerking van de Grondwet nadere bepalingen over de uitoefening van het budgetrecht vastgelegd in een wet in formele zin, de Bundeshaushaltsordnung (hierna: BHO).1

Naast de hiervoor benadrukte overeenkomsten tussen de werking van het Duitse en het Nederlandse budgetrecht, zoals de vergelijkbare functies die aan het budgetrecht worden toegekend en de gehanteerde begrotingscyclus, kennen beide stelsels vanzelfsprekend ook de nodige verschillen. De belangrijkste verschillen vloeien voort uit het onderscheid tussen beide type rechtssystemen: Nederland als gedecentraliseerde eenheidsstaat en Duitsland als federale bondsstaat. De verdeling van bevoegdheden tussen de bond en de deelstaten in het kader van de federale staatsinrichting werkt ook door ten aanzien van het budgetrecht. Zo bevat het Grundgesetz met de artikelen 104a tot en met 109 verschillende bepalingen over de vraag welk overheidslichaam (de bond of de deelstaten) bepaalde uitgaven moet dragen of belastingen mag heffen, hoe belastinginkomsten verdeeld worden en welk overheidslichaam bevoegd is om op deze terreinen regelingen op te stellen. Nadere regels waar de bondsstaat en de deelstaten rekening mee moeten houden bij het vaststellen van budgettaire voorschriften zijn te vinden in het Haushaltsgrundsätzegesetz (hierna: HGrG) en het Stabilitätsgesetz.2 Ook de vaststelling van de begroting bij wet kent, deels vanwege de federale staatsinrichting, een andere procedure dan zoals in het eerste deel voor Nederland is geschetst. Hieronder worden de hoofdpunten van de Duitse begrotingsbehandeling uiteengezet.