4.8.3 Het zakelijke karakter van de iura tollendi

De wegneemrechten zijn een “verfijning van het rechtssysteem”,1 doordat zij een oplossing bieden voor de onbillijke gevolgen van de natrekking, zonder dat zij deze zakenrechtelijke ordeningsregels opzij zetten.

Uit het bovenstaande is op te maken dat de afscheiding op basis van een wegneemrecht niet leidt tot een herleving van het oude eigendomsrecht. Voorts volgt uit de aangehaalde tekst dat de iura tollendi zakelijke werking hebben. Dit laatste betekent niet dat zij per definitie zakelijke rechten zijn. Een kenmerk van het Nederlandse goederenrecht (en dus het zakenrecht) is, dat het een gesloten stelsel vormt.3 Dit wil zeggen dat in de wet de goederenrechtelijke rechten limitatief zijn opgesomd. Een door partijen geschapen recht heeft bijvoorbeeld alleen dan zakelijke werking, als dat volgt uit de wet. De iura tollendi zijn niet afzonderlijk in het BW terug te vinden in de rij van limitatief opgesomde zakelijke rechten. Een ius tollendi neemt dezelfde `kleur’ aan als het recht waarmee het verbonden is. Is dat bijvoorbeeld het erfpachtrecht, dan is het wegneemrecht een zakelijk recht. Het wegneemrecht van de huurder is daarentegen een `quasi-zakelijk’ recht dat tegen de opvolgers onder bijzondere titel van de verhuurder is in te stellen. Net als de actio ad exhibendum en de Wegnahmerechte is dit wegneemrecht een relatief recht dat zakenrechtelijke kenmerken heeft.4 Het bijzondere aan het (hybride) karakter van de wegneemrechten is, dat op de bestanddelen van een zaak rechten met een zakelijk karakter geldend gemaakt kunnen worden. Brahn zegt hierover:

Brahn lijkt hiermee te zeggen dat de afscheidingsrechten enkel in het recht passen, als deze geen zakelijk karakter hebben. Deze opmerking klopt wellicht voor het OBW, maar zoals hierboven reeds is vermeld bij de bespreking van art. 3:4 BW, is dit zakelijke karakter aan de afscheidingsrechten in het BW bewust toegekend om zo de (onbillijke) gevolgen van de natrekkingsregels te verzachten.6 Bovendien hebben de iura tollendi betrekking op de bestanddelen van een zaak, maar zij rusten op de gehele zaak. De wegneemgerechtigde heeft een recht op een zaak die aan een ander toebehoort om daarvan een bestanddeel af te scheiden. Het uitgangspunt is en blijft derhalve dat geen zakelijke rechten op bestanddelen geldend gemaakt kunnen worden.