2.4.1 Regiopolitie/Hovax

Hovax BV had een pand in Nijmegen, dat vrij was gekomen voor verhuur. Na acht maanden te hebben onderhandeld, kwamen Hovax en de Regiopolitie tot overeenstemming over een definitieve concept-huurovereenkomst. Een maand later berichtte de Regiopolitie aan Hovax af te zien van de huur van het pand.1

De daaropvolgende procedure betreft de vraag of er voor de mededeling, dat werd afgezien van de huur van het pand reeds een huurovereenkomst tot stand was gekomen. Volgens de kantonrechter – toen nog niet geïntegreerd in de rechtbanken – was er van een dergelijke overeenkomst geen sprake. In hoger beroep oordeelde de rechtbank anders. Nu de rechtbank het bestaan van een overeenkomst aanvaardde, gingen partijen in hun stellingen ook verder dan de tot dat moment gevoerde discussie over het al dan niet aansprakelijk zijn van de Regiopolitie voor de (vermeend) gepleegde contractbreuk. Hoewel de Regiopolitie al wel min of meer had opgemerkt dat Hovax het pand reeds had kunnen verhuren aan een andere partij, was de schending van de schadebeperkingsplicht door Hovax tot de procedure in hoger beroep niet aangevoerd. De rechtbank wierp deze mogelijke schending in één van haar tussenvonnissen op en stelde partijen in de gelegenheid zich hierover uit te laten. In haar eindvonnis veroordeelde de rechtbank de Regiopolitie tot het betalen van schadevergoeding aan Hovax wegens gepleegde wanprestatie, maar matigde dit bedrag omdat Hovax niet aan haar schadebeperkingsplicht had voldaan.2

In het incidentele cassatieberoep ging het om de vraag of de rechtbank had mogen overgaan tot het ambtshalve opwerpen van de mogelijke schending van de schadebeperkingsplicht. Volgens Hovax was de rechtbank hiermee buiten de grenzen van de rechtsstrijd getreden. Daar oordeelde de Hoge Raad echter anders over:

Hier beschrijft de Hoge Raad de hoofdregel. De rechter is in principe gebonden aan de rechtsstrijd. Toch zijn er situaties denkbaar waarin de rechter wel tot het ambtshalve opwerpen van een bepaald – tot dat moment niet (volledig) naar voren gekomen – aspect mag overgaan:

De Hoge Raad kan niet in het algemeen aangeven wanneer de eigen-schuld-vraag ambtshalve aan de orde mag worden gesteld. Met betrekking tot de situatie van het voormelde arrest was het echter zo dat partijen zich tot het omstreden tussenvonnis van de rechtbank hadden beperkt tot een debat over de aansprakelijkheidsvraag. Een debat over een eventueel te betalen schadevergoeding had zich nog niet ontsponnen. Binnen een dergelijk debat lag een beroep op eigen schuld zo zeer voor de hand, onder andere gelet op de eerdere stelling van de Regiopolitie dat Hovax het pand reeds had kunnen verhuren, dat het de rechter vrij stond om dit aspect ambtshalve op te werpen.5

De gekozen benadering van de Hoge Raad bevordert een efficiënte procesvoering. Wanneer het in deze zaak aan partijen was gelaten om te komen met de schending van de schadebeperkingsplicht, was de procedure door de over en weer te nemen conclusies vermoedelijk zeer vertraagd, terwijl dit aspect waarschijnlijk ook dan wel ter sprake was gekomen. Vanuit de met de herziening van het wetboek van burgerlijke rechtsvordering uitgesproken wens tot deformalisering van het procesrecht valt dan ook goed te verklaren dat de rechter ambtshalve mocht ingrijpen om het debat te stroomlijnen. Een dergelijk ingrijpen behoeft ook niet in strijd te komen met artikel 6 EVRM, mits partijen maar voldoende mogelijkheid krijgen om het debat te voeren over het ambtshalve opgeworpen punt. Wanneer zij dat debat niet wensen te voeren, behoort de rechter zich van het betrekken van dit aspect bij zijn eindbeslissing te weerhouden.6