6.3.2.b Analyse

De Brusselse Conferentie van 1948 schreef een uniforme beschermingsduur als ius conventionis voor.

Lid 7 kent een mogelijkheid voor een beperkt aantal landen om dit ius conventionis te negeren. Zie hierover nader Ricketson & Ginsburg 2006, p. 567-568.

Zie ook par 5.3.2 onder (b)(ii).

Zo Ulmer 1975, p. 12, p 32 en p. 39; Ulmer 1977, p. 499, noot 26 in fine; Knap 1982, p. 233-235 en p. 237 (zie alinea 826 hiervoor); Schneider-Brodtmann 1996, p. 119, noot 101; Ginsburg 1999, p. 355, noot 280; Katzenberger 2006, p. 2121 en p. 2124. Vgl. ook Lucas & Lucas 2006, p. 958 e.v. (p. 960) en Carrascosa González 2004, p. 119, die er cumulatieve toepasselijkheid in zien. Dat het hier om een vreemdelingenrechtelijke reciprociteitsuitzondering gaat, wordt onderschreven door onder meer Róthlisberger 1906, p. 116; Dungs 1910, p. 39; Bappert & Wagner 1956, p. 41; Boytha 1988, p. 410-411; Spoendlin 1988, p. 13 en p. 15; Drexl 1990, p. 125-127; Locher 1993, p. 7-8. Zie ook par. 5.3.2 onder (b)(iv).

Zie ook Actes BC 1884, p. 21 (Procès-verbaux, openingsrede voorzitter Droz). Droz, de voorzitter van de eerste Berner conferenties, schetste de probleemstelling rond de vaststelling van de beschermingsduur als volgt: '(...) comment la durée de la protection, qui varie tellement d'Etat á Etat, sera-t-elle calculée? Sera-ce d'après la loi du pays d'origine ou d'après la loi nationale? Ou prendra-t-on l'une et l'autre comme base, en statuant que la durée n'excèdera dans aucun Etat celle accordée dans le pays d'origine?' In deze probleemstelling zien wij de twee mogelijkheden terug: ofwel een conflictenrechtelijke toepasselijkheid (hetzij de lex originis, hetzij de ('wet van het land van import', thans: de) lex loci protectionis), ofwel een vreemdelingenrechtelijke reciprociteitstoets. Men koos laatstgenoemde oplossing; vgl. ook Actes BC 1908, p. 163 (Procès-verbaux, toespraak gedelegeerde Osterrieth namens gastland Duitsland); Actes BC 1928, p. 241 (Resumé par le Bureau); Actes BC 1948, p. 143 (voorstel België en Bureau). Dat zal niet verbazen. De kwestie van de beschermingsduur werd niet opgelost met een louter conflictenrechtelijke benadering. Toepasselijkheid `pur et simple' van de nationale wet (de lex loci protectionis) op de beschermingsduur stuitte op het bezwaar dat een vreemd werk de volle beschermingsduur van die wet geniet, óók indien het in het land van oorsprong niet meer wordt beschermd. Deze consequentie werd onaanvaardbaar geacht. Toepasselijkheid van de lex originis op de beschermingsduur bracht ook geen oplossing: zij stuitte op het bezwaar dat vreemde werken mogelijk langer moeten worden beschermd dan nationale werken. Ook deze consequentie werd onaanvaardbaar geacht (een conflictenrechtelijke deelverwijzing naar de lex originis voor de beschermingsduur was dus uitgesloten voor de Berner verdragsopstellers). Het kwam er dus op neer dat men een vreemd werk geen voordeeltje gunde — het ging dus om een vreemdelingenrechtelijk probleem, waarvoor een beproefde vreemdelingenrechtelijke oplossing werd gekozen: een materiële-reciprociteitstoets. De Berner Conventie, die toepasselijkheid van de lex loci protectionis tot uitgangspunt nam, onderwierp de beschermingsduur bijgevolg aan een materiële-reciprociteitstoets vis-á-vis het land van oorsprong: het vreemde werk werd dus niet de langere beschermingsduur van de lex loci protectionis gegund. Het spiegelbeeld kwam ook voor. Zo onderwierp de Conventie van Montevideo van 1889, die de toepasselijkheid van de lex originis tot uitgangspunt nam, de beschermingsduur aan een materiële-reciprociteitstoets vis-à-vis het land waar de bescherming werd ingeroepen: het vreemde werk werd dan dus niet de langere beschermingsduur van zijn lex originis gegund. Het eindresultaat is in beide gevallen hetzelfde: het vreemde werk wordt beschermd gedurende de kortste beschermingsduur. Slechts in een zeldzaam geval werd de beschermingsduur bepaald door de lex originis zonder de veiligheidsklep van een materiële-reciprociteitstoets; zo bijvoorbeeld het bilaterale verdrag tussen Frankrijk en Equador van 1898 en de Conventie van Caracas van 1911 (zie noot 50 resp. noot 101 van hoofdstuk 2).

Vgl. Actes BC 1908, p. 163 (Procès-verbaux, toespraak gedelegeerde Osterrieth namens gastland Duitsland); Actes BC 1928, p. 241 (Resumé par le Bureau); Actes BC 1948, p. 143 (voorstel België en Bureau) en p. 213 e.v. (Discussions et résultats).

Bij de vergelijkingsexercitie gaat het om de 'netto-beschermingsduur': bijzondere bijstellingen, zoals verlengingen wegens oorlog, moeten ook worden meegenomen (vgl. Bureau de l'Union, DdA 1921 (Belgique), p. 14 over de Belgische wet van 25 juni 1921, Loi portant prorogation, en raison de la guerre, de la durée des droits de propriété littéraire et artistique).

Zie Actes BC 1884, p. 42 (Rapport de la Commission), de oorspronkelijk voorgestelde bepaling bepaalde namelijk: 'Toutefois ces avantages ne leur sont réciproquement assurés que pendant l'existence de Beurs droits dans leur pays d'origine.' (cursivering toegevoegd).

Zie par. 6.3.1 onder (a). Buiten het kader van de conventie —waar non-discriminatie geen gegeven is— is die keuze uiteraard wel van belang. Dat heeft de stellers van art. 42 Auteurswet kennelijk niet scherp voor ogen gestaan. Volgens deze bepaling '(...) kan in Nederland geenerlei beroep worden gedaan op auteursrecht, waarvan de duur in het land van oorsprong van het werk reeds verstreken is.' Kiest de bepaling daarmee het litigieuze werk tot referentiepunt? Als dat zo is — de parlementaire geschiedenis brengt geen duidelijkheid —, kan deze reciprociteitstoets buiten het kader van de Berner Conventie tandeloos zijn. Stel dat het land van oorsprong van het werk een beschermingsduur van 70 jaar post mortem auctoris kent, maar vreemde werken discrimineert door hen slechts 50 jaar p.m.a. te beschermen. Dat werk zou in Nederland dan toch de volle beschermingsduur van 70 jaar p.m.a. genieten omdat zijn behandeling in het referentieland maatgevend is (en niet de behandeling van Nederlandse werken in dat land).