2.11 Rechtsstrijd in eerste aanleg en rechtsstrijd in appel

Er zijn veel overeenkomsten tussen de rechtsstrijd in eerste aanleg en in appel. De partijautonomie vormt in beide gevallen het leidende beginsel. Daarbij speelt het beginsel van hoor en wederhoor een belangrijke rol in de taakverdeling tussen de rechter en partijen. Zo moet de vordering in eerste aanleg voldoende specifiek zijn om de wederpartij voldoende in staat te stellen zich daartegen te verweren, hetgeen evenzeer van toepassing is op de ingediende grieven. Voorts is de afbakening van het feitelijk kader in beide instanties nagenoeg gelijk. Waar het in eerste aanleg gaat om de vordering, het verweer en de daaraan ten grondslag gelegde gronden, gaat het in appel om het petitum in appel, de grieven, het verweer daartegen en de daaraan ten grondslag gelegde gronden. Binnen die rechtsstrijd vult zowel de rechter in eerste aanleg als de appelrechter rechtsgronden aan.

Toch zijn er ook verschillen. Waar de rechtsstrijd in eerste aanleg nog verlaten kan worden ten behoeve van het waarborgen van bepalingen van openbare orde, is de binding aan de rechtsstrijd in appel vrij strikt. De appelrechter kan alleen feiten hanteren die aan de grieven ten grondslag zijn gelegd, maar kan – wanneer die feiten aanleiding geven tot toepassing van een bepaling van openbare orde – wel buiten de grieven om vernietigen. Met de grieven kunnen de partijen de toepasselijkheid van een bepaling van openbare orde de facto uitsluiten. Toch kan dit in eerste aanleg ook. De rechter in eerste aanleg mag immers nooit van meer feiten gebruikmaken, dan de feiten die zich in het dossier bevinden. Ook op die wijze kan de toepasselijkheid van bepalingen van openbare orde de facto worden uitgesloten.