Wijziging van beperkte rechten (O&R nr. 123) 2021/3.3.1:3.3.1 Inleiding

Wijziging van beperkte rechten (O&R nr. 123) 2021/3.3.1

3.3.1 Inleiding

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

293. Het prioriteitsbeginsel speelt in het goederenrecht een belangrijke rol. De rangorde van beperkte rechten wordt bepaald door de volgorde van ontstaan.1 Het prioriteitsbeginsel stamt uit het Romeinse recht, waar het beginsel bekend staat onder de zinsnede ‘prior tempore potior iure’.2 De hoofdregel is dat een ouder beperkt recht voor een jonger beperkt recht gaat als de beperkte rechten met elkaar in botsing komen.3 Voor rechten op registergoederen is de prioriteitsregel neergelegd in art. 3:21 BW. Indien op een goed twee hypotheekrechten rusten, zal bij executie eerst de eerste hypotheekhouder uit de netto-opbrengst worden voldaan en daarna (indien de executieopbrengst dat toelaat) de tweede hypotheekhouder. Indien op een goed een erfpachtrecht en een hypotheekrecht rust, zal bij executie het erfpachtrecht alleen tenietgaan als het erfpachtrecht jonger is dan het hypotheekrecht.4 Ook de rangorde van pandrechten wordt bepaald door de prioriteitsregel.5

294. Er zijn situaties waarin de ontstaansvolgorde van beperkte rechten niet doorslaggevend is.6 Dat is bijvoorbeeld het geval als een vrijwillige rangwijziging heeft plaatsgevonden.7Art. 3:262 BW is de grondslag voor een vrijwillige rangwijziging indien bij de rangwijziging een hypotheekrecht is betrokken. Een eerste en tweede hypotheekrecht kunnen van rang worden gewijzigd, zodat de netto-executieopbrengst anders moet worden verdeeld (art. 3:262 lid 1 BW). Een hypotheekrecht kan ook van rang worden gewijzigd met een ander beperkt recht op hetzelfde goed, zodat bij executie het andere beperkte recht bijvoorbeeld niet meer teniet zal gaan (art. 3:262 lid 2 jo. art. 3:273 BW). In de praktijk bestaat soms ook behoefte aan een vrijwillige rangwijziging van Boek 5 BW-rechten of pandrechten.8 Alhoewel een daartoe strekkende regeling ontbreekt, wordt in de literatuur aangenomen dat op een met art. 3:262 BW vergelijkbare wijze een rangwijziging van pandrechten of Boek 5 BW-rechten mogelijk is.9

295. In de Nederlandse literatuur wordt zelden expliciet ingegaan op de vraag of de rang van een beperkt recht ook inhoud van een beperkt recht is.10 Dogmatisch gezien luidt het antwoord op die vraag in beginsel ontkennend, omdat de inhoud van een beperkt recht doorgaans wordt gekwalificeerd als een bundel van bevoegdheden en verplichtingen,11 terwijl de rang van een beperkt recht een eigenschap is waaruit bevoegdheden voortvloeien.12 Ook naar Duits recht is omstreden of de rang van een beperkt recht als inhoud van een beperkt recht kan worden aangemerkt.13 Volgens de Duitse heersende leer moet die vraag bevestigend worden beantwoord, omdat de rangorde een cruciaal onderdeel is en er weinig verschil bestaat tussen een inhoudsachtige werking en daadwerkelijke inhoud.14 Mijns inziens is de rang van een beperkt recht een belangrijke eigenschap en vertoont de rang grote verwantschap met de inhoud van een beperkt recht. Het past in het stelsel van de wet een rangwijziging op gelijke wijze te behandelen als een inhoudswijziging.15 Bartels e.a. laten bijvoorbeeld ook zien dat via een wijziging van de inhoud een met rangwijziging vergelijkbaar resultaat kan worden bereikt.16 Naar Duits recht wordt het wetsartikel over een wijziging van de inhoud van een beperkt recht (§877 BGB) ook analoog van toepassing geacht als de wetsartikelen over de wijziging van de rang van een beperkt recht (§879 lid 3, §880 en §881 BGB) niet kunnen worden toegepast.17

296. Er kunnen verschillende momenten worden onderscheiden waarop een rangwijziging kan plaatsvinden. Het Duitse recht onderscheidt drie momenten en kent voor elk moment een afzonderlijk wetsartikel waarin de rangwijziging is geregeld.18 §879 lid 3 BGB regelt de rangwijziging bij het ontstaan, §880 BGB regelt de rangwijziging na het ontstaan en §881 BGB regelt de rangwijziging vóór het ontstaan. In deze paragraaf hanteer ik dezelfde indeling. In paragraaf 3.3.2 bespreek ik de rangwijziging bij het ontstaan van beperkte rechten.19 In paragraaf 3.3.3 bespreek ik de rangwijziging na het ontstaan van beperkte rechten. In paragraaf 3.3.4 bespreek ik de rangwijziging vóór het ontstaan van beperkte rechten.20 Ik sluit in paragraaf 3.3.5 af met een conclusie.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.