3.3.6 (Medezeggenschaps-)rechten van belanghebbenden in sectorale wetgeving sinds de jaren ’90

In plaats van een breed geldende algemene regeling werd gekozen voor een sectorale uitwerking van democratiseringsregels bij door overheid gesubsidieerde instellingen.1 Hiertoe werden sectorale medezeggenschapschapsregels en regels omtrent klachtrecht van direct betrokkenen bij dergelijke instellingen opgesteld. De sectorale uitwerking was in lijn met het standpunt van de Regering die meende dat het instellen van een belanghebbendenorgaan met medezeggenschapsrechten (adviserende bevoegdheden) in belangrijke mate kon bijdragen aan de democratisering van stichtingen in bepaalde sectoren.

In de zorgsector werd in 1996 medezeggenschap van cliënten van zorginstellingen geregeld in de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen (Wmcz).2 Blijkens de MvT bij de Wmcz meenden de toenmalige Minister en Staatssecretaris van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur dat (in discussies) in het verleden te veel belang werd gehecht aan “ingrijpende invloed” van onder meer cliënten op de bestuurssamenstelling. Volgens de Minister en de Staatssecretaris dient daarbij bedacht te worden dat bestuurders van een rechtspersoon gehouden zijn het belang van die rechtspersoon te dienen en aan doelrealisatie mee te werken.3 Daarmee werd bedoeld dat iedere stichtingsbestuurder, ongeacht door wie hij is benoemd, de belangen van alle betrokkenen, waaronder cliënten in het geval van zorginstellingen, in acht dient te nemen.

In de Wmcz werd een relatief beperkte invloed van het cliëntenorgaan (de cliëntenraad) op de bestuurssamenstelling opgenomen: voorgeschreven werd dat de statuten van een zorginstelling bepalen dat ten minste één bestuurslid wordt benoemd op bindende voordracht van de cliëntenraad. Daaraan werd toegevoegd dat, indien de zorginstelling een orgaan heeft ingesteld dat toezicht houdt op het (professionele) bestuur, de cliëntenraad het bindende voordrachtsrecht niet ten aanzien van een bestuurslid maar ten aanzien van een lid van dat toezichthoudend orgaan heeft. Bij een raad van toezichtmodel wordt het voordrachtsrecht dus als het ware “opgetild” van het bestuur naar de raad van toezicht. Ook bij woningcorporaties werd in sectorregels een bindende voordracht van huurders en huurdersorganisaties voorgeschreven ten aanzien van ten minste één bestuurder of, indien er een raad van toezicht was ingesteld, ten aanzien van ten minste één lid van de raad van toezicht.4 Vanaf 1 juli 2002 werd dit recht bij woningcorporaties uitgebreid: huurders en huurdersorganisaties kregen het recht een bindende voordracht te doen ten aanzien van twee bestuurders of – in het geval van een raad van toezichtmodel – twee leden van de raad van toezicht.5

De Wmcz schreef voorts voor zorginstellingen voor hoe de cliëntenraad dient te worden ingesteld en welke medezeggenschapsrechten de cliëntenraad heeft ten aanzien van belangrijke besluiten, die de belangen van cliënten raken.6 Deze medezeggenschapsrechten (adviesrechten) volgden – evenals nu – dezelfde lijnen als de rechten van werknemers op grond van de WOR.7 Ook in het onderwijs werd medezeggenschap voorgeschreven en pensioenstichtingen kenden een medezeggenschapsorgaan (een deelnemersraad), bestaande uit (gewezen) deelnemers en pensioengerechtigden.8