3.1 Inleiding

Een procedure over vertrouwensschending bij de bestuursrechter hangt altijd samen met besluitvorming die eerder gewekt vertrouwen beschaamt. Een teleurgestelde belanghebbende beroept zich dan op een schending van het vertrouwensbeginsel. In het civiele recht heeft een teleurgestelde burger meer opties, die echter ook gecompliceerder zijn.

In de voor dit onderzoek relevante gevallen vindt in het civiele recht het wekken van vertrouwen weliswaar op dezelfde wijze (namelijk door overheidsuitlatingen) plaats, maar kan de vertrouwensschending via verschillende wegen aan de orde worden gesteld.1 In dit hoofdstuk zet ik die wegen op een rij. Op deze manier worden via de functionele rechtsmethode de voor de interne rechtsvergelijking relevante toetsingskaders vastgesteld.2

In het civiele recht kan een vertrouwensschending ontstaan bij het wekken van vertrouwen dat een overheid zal handelen op een bepaalde wijze of dat de door haar verstrekte informatie juist en volledig is en de ontvanger van de informatie zijn gedrag op die informatie mag afstemmen. Een daarop volgende rechtsgang moet worden gekanaliseerd in een vordering tot nakoming3 dan wel schadevergoeding uit wanprestatie ofwel een vordering tot schadevergoeding wegens onrechtmatig overheidshandelen. Voor een schending van een verbintenis is een rechtshandeling nodig, terwijl voor onrechtmatig overheidshandelen voor onjuiste informatieverstrekking een door de overheid geschonden maatschappelijke zorgvuldigheidsnorm in de vorm van een waarheidsplicht moet worden aangetoond.

Deze juridische kaders zet ik in dit hoofdstuk uiteen. Ten eerste beschrijf ik – ter illustratie van de achtergrond van de juridisch kaders en ten behoeve van de interne rechtsvergelijking – de bijzondere positie van de overheid in het privaatrecht en de op haar toepasselijke regels (paragraaf 3.2), waarna ik toekom aan de verschillende beoordelingskaders voor een schending van gerechtvaardigd vertrouwen in het civiele recht aan de hand van vertrouwen op de aanwezigheid van een rechtshandeling (paragraaf 3.3), de nakoming van verplichtingen die voortvloeien uit een rechtshandeling (paragraaf 3.4) en de juistheid en volledigheid van informatie (paragraaf 3.5).