6.4.6 Kenmerken en omstandigheden rondom het opheffingskortgeding

Concreet heeft de waarborgfunctie van het opheffingskortgeding betrekking op de mogelijkheid voor de beslagene dan wel andere belanghebbenden om zich van een onrechtmatig beslag te kunnen ontdoen. Artikel 705 lid 2 Rv omschrijft de gronden waarop door de voorzieningenrechter (onder meer) de opheffing van het beslag ‘wordt’ uitgesproken.1 Dit zijn: verzuim op straffe van nietigheid van voorgeschreven vormen, de summierlijke ondeugdelijkheid van het door de beslaglegger ingeroepen recht en het onnodige van het beslag. Indien sprake is van een geldvordering, wordt het beslag opgeheven indien voldoende zekerheid wordt gesteld.

De meerderheid der opheffingsgronden blijkt in de praktijk slechts een beperkte rol van betekenis te spelen2 (tabel 22). Zo treft men een succesvol beroep op de grond ‘verzuim op straffe van nietigheid voorgeschreven vormen’, ofwel door de beslaglegger gemaakte serieuze procedurefouten, in het onderzoek in acht van de 153 zaken aan. Ook de opheffingsgrond ‘onnodig beslag’ (situaties waarin het beslag niet nodig of vexatoir is)3 werd in weinig opheffingskortgedingen aangevoerd: er zijn zes gevallen geregistreerd, waarin het beslag ook werd opgeheven. Dit in tegenstelling tot de situatie in de jaren tachtig toen vrees voor verduistering nog een belangrijke rol speelde als opheffingsgrond in opheffingskortgedingen.4

Tabel 22: Gronden voor opheffing dan wel handhaving beslag in 153 opheffingskortgedingen met vonnis.

* Anders: andere rechtsgang, onbevoegdverklaring.

** Overig: wijziging vordering, waardeloos o.g.v. art. 7:3 lid 3 sub f jo 7:3 lid 4 BW, onjuiste partij gedagvaard, goederen bestemd voor openbare dienst.

De laatste in de wet genoemde opheffingsgrond, het stellen van voldoende zekerheid, is in twaalf gevallen waarin het beslag ook werd opgeheven aan de orde. Relevant in het kader van de waarborgfunctie is dat opheffing op deze grond geen informatie biedt over de terechtheid van het beslag, omdat immers substitutie van zekerheid plaatsvindt.5 In bijvoorbeeld het geval van een bankgarantie kan de beslagene (nog steeds) niet beschikken over de hiermee gemoeide liquiditeit.6

De opheffingsgrond die in veruit de meeste opheffingskortgedingen werd aangevoerd is te vinden in de ‘summierlijke ondeugdelijkheid van het door de beslaglegger ingeroepen recht’, te weten de terechtheid van de vordering waarvoor verlof is verleend, waarbij de beslagene aannemelijk dient te maken dat die vordering van de beslaglegger ondeugdelijk is. Het is tevens de invulling en toepassing van deze opheffingsgrond waar de doctrinaire kritiek zich voornamelijk op richt. Dat het desondanks niet zonder kansen is om op deze grond een beslag opgeheven te krijgen blijkt uit de cijfers: in vijfenveertig van de 153 uitspraken in opheffingskortgedingen werd het beslag op deze grond opgeheven. Overigens werd op diezelfde grond in een vrijwel gelijk aantal gevallen het beslag niet opgeheven: in zevenenveertig zaken bleef het beslag liggen omdat de vordering niet summierlijk ondeugdelijk werd bevonden. Gezien de omvang van het aantal zaken waarin deze opheffingsgrond werd aangevoerd is een belangrijke factor bij de beoordeling uiteindelijk gelegen in de invulling die door voorzieningenrechters gegeven wordt aan het begrip ‘summierlijk ondeugdelijk’.

Door de bestendige lijn die de Hoge Raad hierin is gaan volgen is sedert het arrest Bijl/Van Baalen c.s. is een ontwikkeling zichtbaar waarbij tijdens een opheffingskortgeding prioriteit wordt toegekend aan de verhaalbaarheid hangende onzekerheid over de materiële gegrondheid van de hoofdvordering.7 De hoop en verwachting is dat, als gevolg van de veranderende benadering van de verhouding tussen de belangen van de beslaglegger en de beslagene in het algemeen (de herijking van vanzelfsprekendheden) en de veranderde beoordeling van beslagrekesten, de beoordeling in het opheffingskortgeding evenwichtiger zal worden.8