2.2.4 Landen die de figuur van de rechtspersoon-bestuurder kennen

Er zijn ook landen die evenals Nederland de figuur van de rechtspersoon- bestuurder kennen. Eén van die landen is Frankrijk. Een rechtspersoon mag aldaar (onder omstandigheden) worden benoemd tot bestuurder. Die rechtspersoon-bestuurder dient echter wel een natuurlijk persoon aan te wijzen als vaste vertegenwoordiger.1 De aangewezen vaste vertegenwoordiger is aan dezelfde verplichtingen onderworpen als een bestuurder van (bijvoorbeeld) de société anonyme, onverminderd de aansprakelijkheid van de rechtspersoon die hij vertegenwoordigt.2 Een rechtspersoon mag niet worden aangesteld als “directeur général” van een one-tier société anonyme, voorzitter van het bestuur van een one-tier société anonyme zijn of lid zijn van het bestuur van een two-tier société anonyme.3

In België kan in de meeste vennootschappen met rechtspersoonlijkheid een rechtspersoon lid zijn van het bestuursorgaan.4 De benoeming van een rechtspersoon als bestuurder, zaakvoerder of lid van het directiecomité dient gepaard te gaan met de aanwijzing van een vaste vertegenwoordiger voor de rechtspersoon.5 De vaste vertegenwoordiger is belast met “de uitvoering van de opdracht” in naam en voor rekening van de rechtspersoon-bestuurder. De vaste vertegenwoordiger moet gezocht worden onder de bestuurders, zaakvoerders, werknemers of vennoten van de rechtspersoon.6 Het Belgische Wetboek van vennootschappen verbiedt niet expliciet dat de vaste vertegenwoordiger een rechtspersoon is. Uit de wetsgeschiedenis – waarin bijvoorbeeld wordt gesproken over “vennootschapspersoneel” – volgt echter dat het de bedoeling is van de wetgever om een natuurlijke persoon als vertegenwoordiger te laten aanduiden.7 Optreden als vaste vertegenwoordiger heeft verstrekkende gevolgen. Civielrechtelijk en strafrechtelijk is die vertegenwoordiger namelijk verantwoordelijk alsof hij in personam het mandaat uitoefent. De vaste vertegenwoordiger is civielrechtelijk en strafrechtelijk aansprakelijk alsof hij zelf de betrokken opdracht in eigen naam en voor eigen rekening zou volbrengen. Dat laat overigens onverlet de hoofdelijke aansprakelijkheid van de rechtspersoon die de vaste vertegenwoordiger vertegenwoordigt.8 Van der Elst wijst erop dat bestuurders, zaakvoerders en vennoten derhalve de nodige voorzorgen dienen te treffen opdat hun gehele vermogen niet op het spel wordt gezet. De tussenplaatsing van een rechtspersoon diende juist vaak om de aansprakelijkheid te beperken. De Belgische regeling is op enkele punten nog onduidelijk. Dat doet Van der Elst verzuchten dat in België een regeling naar analogie met art. 2:11 BW interpretatieproblemen had kunnen vermijden.9

In andere landen die de figuur van de rechtspersoon-bestuurder kennen, treft men eveneens de figuur van de vaste vertegenwoordiger aan. In Bulgarije bijvoorbeeld kan een rechtspersoon lid van het bestuur zijn indien de betreffende statuten zulks bepalen. In een dergelijk geval dient wel een natuurlijk persoon aangewezen te worden die namens de rechtspersoon-bestuurder optreedt als bestuurslid.10 In Griekenland mag een rechtspersoon lid zijn van het bestuur van een andere rechtspersoon. Die rechtspersoon-bestuurder dient dan wel een vaste vertegenwoordiger te benoemen.11 Die vertegenwoordiger is geen bestuurder, maar heeft een gelijke aansprakelijkheid als de rechtspersoon die hem benoemde. De leden van het bestuur van de rechtspersoon-bestuurder zijn niet direct aansprakelijk voor een onrechtmatige daad begaan door de vertegenwoordiger indien en voor zover zij die daad niet ondersteunen.12 Sinds 2006 dient in Luxemburg – geïnspireerd door het Franse en het Belgische recht – een rechtspersoon-bestuurder een vaste vertegenwoordiger te hebben. Die vaste vertegenwoordiger is onderworpen aan dezelfde civielrechtelijke en strafrechtelijke sancties als een bestuurder die in eigen naam handelt, zulks onverminderd de hoofdelijke aansprakelijkheid van de rechtspersoon die hij vertegenwoordigt.13 In Spanje, Portugal en Roemenië dient de rechtspersoon-bestuurder eveneens een natuurlijk persoon aan te wijzen als vaste vertegenwoordiger.14

In Italië werd het aanvankelijk niet mogelijk geacht om een rechtspersoon te laten benoemen tot bestuurder van een andere rechtspersoon. Na een wijziging van het vennootschapsrecht in 2003 wordt dit echter wel geacht mogelijk te zijn. Voorwaarde voor een dergelijke benoeming is dan wel dat de rechtspersoon-bestuurder een natuurlijk persoon aanwijst die handelt als bestuurder van de bestuurde rechtspersoon.15

Ten slotte wijs ik nog op Cyprus. Ook daar mag een rechtspersoon bestuurder zijn van een andere rechtspersoon.16 Hetzelfde geldt voor Malta, met dien verstande dat een rechtspersoon aldaar in beginsel niet enig bestuurder en geen “company secretary” mag zijn.17