5.2.3.1 Strafsanctie of derdenbescherming?

Van oudsher is de heersende opvatting in Nederland dat de hoofdelijke verbondenheid die volgens art. 21 WvK een gevolg is van een schending van het bestuursverbod door de commanditaire vennoot is bedoeld als een strafbepaling. Deze is gericht op generale preventie: de hoofdelijke verbondenheid is een straf die tot doel heeft de commanditaire vennoot ervan te weerhouden dit verbod te overtreden.1 Dit karakter is voor de Hoge Raad ook de grond voor zijn weinig meegaande houding ten aanzien van de mogelijkheid tot relativering van de hoofdelijke verbondenheid wanneer de omstandigheden van het geval daartoe op zichzelf aanleiding zouden kunnen vormen.2 Slechts een enkele auteur in Nederland is van oordeel dat art. 21 WvK een dergelijk punitief karakter mist en dat dit artikel geen wijdere strekking heeft dan het beschermen van derden.3 Historisch lijkt deze laatste opvatting de beste papieren te hebben. In de late middeleeuwen was persoonlijke en doorgaans hoofdelijke aansprakelijkheid de norm wanneer twee of meer personen gemeenschappelijk met een winstoogmerk aan het economisch verkeer deelnamen. Een beperking van de aansprakelijkheid tot het bedrag van de inbreng van een vennoot werd alleen geaccepteerd onder de voorwaarde dat en zolang als deze vennoot zich niet inliet met het bestuur van de onderneming. Deed de beperkt aansprakelijke vennoot zulks toch, dan verviel daarmee de rechtsgrond voor de uitzondering op de regel en werd hij onbeperkt aansprakelijk geacht voor de vennootschapsschulden: indien derden iemand zien handelen als een besturend vennoot mogen ze deze ook voor een besturend en daarmee onbeperkt aansprakelijk vennoot houden. Het afzien van bestuurlijke invloed is in dit stelsel een rechtvaardigende voorwaarde voor een beperking van de aansprakelijkheid; indien aan deze voorwaarde niet wordt voldaan, namelijk door wel als bestuurder op te treden, dan vervalt de rechtvaardiging voor de uitzondering op de regel en herleeft de regel: de derde kan de bedrijvige commanditair weer als gewoon besturend vennoot aanmerken.4 In Frankrijk was5 en is6 deze opvatting nog altijd de heersende. Dat dit in Nederland niet zo is, is gelet op de Franse herkomst van de Nederlandse bepalingen inzake het bestuursverbod, opvallend. Ik zou er dan ook voor willen pleiten de bepaling van art. 21 WvK niet als een strafbepaling aan te merken, maar als een bepaling van derdenbescherming. Daarvoor is een drietal argumenten aan te voeren.

Bij de voorstellen tot wijziging van de wettekst die ik later in dit onderdeel zal doen ga ik ervan uit dat art. 21 WvK geen strafkarakter heeft en zijn bestaansgrond uitsluitend vindt in de wens derden te beschermen.8