8.3.3.1 De norm waaraan de onafhankelijkheid moet worden getoetst

Zoals in § 5.4 beschreven, bevat de relevante nadeelcompensatieregeling de norm waaraan de onafhankelijkheid van de deskundige moet worden getoetst. Als gezegd, houdt die norm in dat de ingeschakelde deskundige geen deel mag uitmaken van of werkzaam mag zijn onder de verantwoordelijkheid van het bestuursorgaan waaraan wordt geadviseerd. Op een flagrante misser midden jaren negentig na – waar de adviescommissie een ondergeschikte commissie van de gemeenteraad was1 – komt het in de praktijk nooit voor dat bestuursorganen hiërarchisch ondergeschikten als planschade- of nadeelcompensatieadviseur benoemen. Zo beschouwd, is de onafhankelijkheidsnorm dan ook een norm waaraan eenvoudig wordt voldaan.

In de praktijk ervaren appellanten deze invulling van de onafhankelijkheid echter als (te) restrictief. Zij betogen dat het enkele feit dat een deskundige hiërarchisch niet ondergeschikt is, nog niet wil zeggen dat deze deskundige ook feitelijk, daadwerkelijk onafhankelijk is.2 Bestuursorgaan en adviseur werken dikwijls samen onder vaste samenwerkingsverbanden. Daarin zijn clausules opgenomen over bijvoorbeeld tarieven en de hoeveelheid af te nemen advies-uren.3 Ook ‘no cure no pay’-clausules komen voor.4 Er zijn adviseurs die alleen overheidsorganen bijstaan of zelfs statutaire banden hebben met de overheid.5 De Graaf en Marseille verwoorden het netelige gevoel bij appellanten treffend:

De vraag is of de Afdeling bestuursrechtspraak ook vindt dat de onafhankelijkheid van de nadeelcompensatiedeskundige meer omvat dan de formele onafhankelijkheid alleen.