7.4.3 Welke heffingstechnieken worden in andere landen toegepast?

Om in hoofdstuk 6 een deelonderzoek uit te kunnen voeren naar de omzettingen van heffingsmethoden, waaronder het buitenland, heb ik in hoofdstuk 5 eerst een deelonderzoek uitgevoerd naar de in het buitenland toegepaste heffingsmethoden. Bij die buitenlandse heffingsmethoden wordt in de literatuur onderscheid gemaakt tussen enerzijds direct of administrative assessment en anderzijds self-assessment. Vaak wordt self-assessment beschouwd als de techniek waar Nederland ook naartoe zou moeten overstappen. Daarvoor is echter eerst van belang om vast te stellen wat de kenmerken zijn van beide heffingstechnieken en wat de onderlinge verschillen zijn.

Uit dat deelonderzoek komt naar voren dat er geen sprake is van twee wereldwijd uniform toegepaste heffingstechnieken. Er blijkt namelijk sprake van onderlinge verschillen die zich onder andere voordoen op het vlak van de termijnen waarbinnen het toezicht moet plaatsvinden en bij de boeten. Van tegenpolen is dus ook buiten de landsgrenzen geen sprake. Wel ben ik van mening dat er sprake is van een continuüm tussen aan het ene uiterste de heffingstechniek waarbij het formaliseren van de belastingschuld volledig door de belastingplichtige plaatsvindt en aan het andere uiterste de techniek waarbij die taak volledig op de belastingdienst rust. Aan de hand van de belangrijkste kenmerken zijn op dat continuüm vervolgens twee ‘families’ van toegepaste heffingstechnieken te onderscheiden. De ene groep betreft de technieken die in het algemeen worden aangeduid als ‘direct/administrative assessment’. Het vaststellen van de belastingschuld gebeurt daarbij vooral door de Belastingdienst. Het toezicht vindt hier in de regel vooraf plaats. De Nederlandse heffing bij wege van aanslag reken ik tot deze groep. De andere groep wordt vaak aangeduid als ‘self-assessment’. Toezicht vindt hier in principe alleen achteraf plaats, omdat vooral de belastingplichtige de belastingschuld formaliseert. Heffing bij wege van voldoening op aangifte en afdracht op aangifte behoren tot deze groep heffingstechnieken.