4.3 Sfeerovergang omdat op enig moment niet meer aan de voorwaarden voor een vrijstelling wordt voldaan (anders dan door het ontstaan van een winststreven)

Bij een sfeerovergang als gevolg van het vervallen van een vrijstelling wordt op enig moment niet meer aan de voorwaarden van een vrijstelling voldaan. Dit is bijvoorbeeld het geval als de activiteiten van het lichaam veranderen, het lichaam winst kan uitkeren of in het verleden bij een wijziging van de aandeelhouder in het geval van een overheidsbedrijf of thans bij een privaatrechtelijk overheidslichaam. De subjectieve vrijstellingen zijn in artikel 5 en artikel 6 van de Wet Vpb 1969 opgenomen.1 De lichamen die gebruik kunnen maken van deze vrijstellingen, hebben allemaal als gemeenschappelijk kenmerk dat ze op enige wijze het algemeen maatschappelijk belang dienen. Om de reikwijdte van de vrijstellingen te beperken zijn strikte voorwaarden in de wet opgenomen met betrekking tot de aard van de werkzaamheden, de bezittingen, de resultaten en winstuitkeringen.

Op het moment dat niet meer aan de voorwaarden voor de vrijstelling wordt voldaan, vindt er een sfeerovergang plaats. Deze sfeerovergang kan zich in de praktijk gemakkelijk voordoen, maar er is weinig jurisprudentie en literatuur over de fiscale behandeling van deze vorm van sfeerovergang. Bij het vervallen van een subjectieve vrijstelling (behoudens doordat er een winststreven ontstaat of een onderneming wordt gedreven) zijn er geen aanwijzingen dat van de hoofdregel moet worden afgeweken. Daarom zullen bij de sfeerovergang de vermogensbestanddelen inclusief goodwill moeten worden gewaardeerd op de waarde in het economische verkeer. In het geval dat bij een dergelijke sfeerovergang de belastingplicht te laat wordt ingeroepen, kan mogelijk een correctie op de fiscale openingsbalans worden gemaakt. Deze problematiek heb ik besproken in paragraaf 3.4.5.1