6.5.4 België

Het Belgische insolventierecht is sinds 1 mei 2018 geregeld in Boek XX, Insolventie van ondernemingen, van het Wetboek van economisch recht (WER). Boek XX WER kent verschillende insolventieprocedures. In de eerste plaats kan op grond van Boek XX WER een aantal voorlopige maatregelen worden genomen.1 In de tweede plaats zijn er drie gerechtelijke reorganisatieprocedures: het minnelijk akkoord, het collectief akkoord en de overdracht onder gerechtelijk gezag.2 Tot slot wordt het faillissement geregeld in Boek XX WER.3 In deze paragraaf wordt uitsluitend ingegaan op schuldeisersvergadering en de schuldeiserscommissie in faillissement, omdat het faillissement de enige procedure is die vergelijkbaar is met het Nederlandse faillissement. De andere procedures bevatten ook geen elementen die op het eerste gezicht zinvol kunnen zijn bij de evaluatie van de schuldeisersvergadering en -commissie in het Nederlandse faillissementsrecht.

De wet kent twee soorten vergaderingen: de facultatieve (interim)vergadering en de verplichte afrekeningsvergadering.4 De facultatieve vergadering is geregeld in artikel XX.167 WER. Op grond van lid 1 van dit artikel komt de bevoegdheid tot het bijeenroepen van een vergadering van schuldeisers of een deel van de schuldeisers toe aan de rechter-commissaris. Het oproepen van slechts een deel van de schuldeisers kan bijvoorbeeld aangewezen zijn als aan de concurrente schuldeisers geen uitkering kan worden gedaan.5 De rechter-commissaris is op grond van artikel XX.167 lid 2 WER verplicht een vergadering van schuldeisers bijeen te roepen als schuldeisers die meer dan een derde van de schuldvorderingen vertegenwoordigen daarom verzoeken.6 De rechter-commissaris zit de vergaderingen voor.7 Omdat niet is bepaald in welke vorm de vergaderingen moeten worden gehouden, kan worden aangenomen dat de rechter-commissaris mag bepalen of de vergadering fysiek of digitaal plaatsvindt.8

Veel expliciete bevoegdheden heeft de vergadering van schuldeisers niet. De bedoeling van de vergaderingen is met name om inlichtingen in te winnen over de stand van de vereffening, vragen te stellen aan de curator en opmerkingen te maken die in het proces-verbaal worden opgenomen.9 De enige daadwerkelijke beslissing die op grond van de wet kan worden genomen in een facultatieve vergadering is de curator te verplichten om ‘te onderhandelen over een vaste prijs voor het geheel of een gedeelte van de rechten of de rechtsvorderingen die nog niet voldaan zijn, en ze te vervreemden.’10 Een dergelijke beslissing wordt genomen met een gewone meerderheid van stemmen, waarbij iedere schuldeiser onafhankelijk van de hoogte van zijn vordering één stem heeft.11 Facultatieve vergaderingen worden niet vaak gehouden en zijn niet populair onder schuldeisers.12

Als de vereffening van het faillissement is geëindigd, moet13 een afrekeningsvergadering worden gehouden waarvoor alle schuldeisers en de gefailleerde worden opgeroepen.14 Op deze vergadering, die een essentieel onderdeel is van de vereffening,15 wordt de rekening van de curator16 besproken en kunnen schuldeisers hierover vragen stellen aan de curator.17 Het doel van de vergadering is dat schuldeisers het bestuur van de curator kunnen beoordelen.18 Schuldeisers kunnen in dat verband ‘betwistingen’ inbrengen tegen de rekening van de curator. Worden geen betwistingen ingebracht, dan wordt de rekening geacht te zijn goedgekeurd.19 Betwistingen die niet op de (eventueel naar een latere datum uit te stellen) afrekeningsvergadering worden geschikt,20 worden door de rechtbank beslecht.21 Indien nodig verbetert de rechtbank de rekening.22 Nadat de rekening is goedgekeurd, wordt een (af)sluitingszitting gehouden, waarop de rechtbank het faillissement sluit.23 De afrekeningsvergadering geeft schuldeisers dus niet daadwerkelijk invloed op de afwikkeling van het faillissement, omdat de vergadering plaatsvindt nadat de vereffening is afgerond.24

Aan de schuldeiserscommissie naar Belgisch recht hoeven weinig woorden te worden gewijd, omdat het recht hierin niet voorziet. Noch in faillissement nog in de gerechtelijke reorganisatieprocedure is de schuldeiserscommissie geregeld.25 Bij de behandeling van het wetsvoorstel betreffende de continuïteit van de ondernemingen, de wet waarin de gerechtelijke reorganisatieprocedure was geregeld voorafgaand aan invoering van Boek XX WER, is de schuldeiserscommissie tijdens een hoorzitting wel ter sprake gekomen,26 maar er is van afgezien om de schuldeiserscommissie te introduceren in deze procedure. Waarom deze keuze is gemaakt, wordt in de parlementaire geschiedenis niet verantwoord. Een daadwerkelijke discussie over introductie van de schuldeiserscommissie heeft namelijk niet plaatsgevonden.