7.1 Inleiding

De taak van bestuurders, commissarissen en rechters is complex. Zij zien zich geconfronteerd met (juridisch) inhoudelijke uitdagingen, maar zij hebben net als ieder ander mens te maken met cognitieve factoren die de besluit- en oordeelsvorming beïnvloeden. In deze dissertatie heb ik aandacht besteed aan de invloed van biases. De hoofdvraag is of, en zo ja, op welke manier biases de besluit- en oordeelsvorming van bestuurders, commissarissen en rechters beïnvloeden en wat hiervan het gevolg is? Biases definieer ik als de systematische ongewenste invloeden in de besluit- en oordeelsvorming, die voortkomen uit de menselijke geest (bestaande uit het bewuste en het onbewuste), maar niet altijd als zodanig onderkend worden omdat de mens zich niet bewust is van deze invloeden. De rode draad in deze dissertatie is mentale misleiding. Mentale misleiding definieer ik als de misleiding van onze besluit- en oordeelsvorming als gevolg van onbewuste mentale processen, waarbij we door onszelf worden misleid en niet door iets of iemand anders. In elk hoofdstuk koppel ik mentale misleiding aan een specifiek deelonderwerp (de taakuitoefening van de rvb en de rvc; genderdiversiteit in de top; het rechterlijk oordeel en de business judgment rule). Deze deelonderwerpen hebben allemaal een connectie met de boardroom en/of de raadkamer.

Bestuurders, commissarissen en rechters zijn professionele beslissers. Professionele beslissers zijn personen die in hun professionele werkzaamheden dagelijks worden geconfronteerd met het nemen van beslissingen die in potentie een grote invloed hebben op de omgeving waarin zij opereren: zoals de vennootschap, de maatschappij en de rechtspraak. Door het verzamelen, analyseren, systematiseren en toepassen van vele onderzoeken uit verscheidene wetenschappelijke disciplines heb ik in kaart gebracht of, en zo ja, hoe biases de besluit- en oordeelsvorming van bestuurders, commissarissen en rechters kunnen beïnvloeden en wat de gevolgen daarvan zijn. Door het toepassen van de door mij in elk hoofdstuk voorgestelde beperkingstechnieken kan de invloed van biases worden verminderd. Hierdoor stijgt de kwaliteit van de besluit- en oordeelsvorming van bestuurders, commissarissen en rechters.

Vanuit een juridische gedachtegang kan een reactie wellicht zijn: meer regelgeving om de besluit- en oordeelsvorming van bestuurders, commissarissen en rechters te beïnvloeden. Bij zo een reactie dient men zich te realiseren dat het hier gaat om menselijke factoren die grotendeels niet zijn te controleren door regels. Een dergelijke reactie wordt hoofdzakelijk ingegeven door de wens ‘alles’ te controleren, zoals vergelijkbaar na de economische crisis de roep om meer regels ontstond1 teneinde een goede corporate governance af te dwingen. Voor een groot deel zijn aspecten als besluit- en oordeelsvorming en breder gezien cultuur, gedrag en corporate governance nu juist aspecten die nooit volledig beheersbaar zullen zijn. Die kunnen niet ‘opgelost’ of volledig beheerst worden (enkel) door regelgeving. Meer inzicht in de werking van deze biases draagt wel bij aan de algemene kennis over deze biases in de praktijk en er zijn diverse andere beperkingstechnieken die kunnen leiden tot vermindering van biases, zoals uitgewerkt in ieder hoofdstuk.