Het algemene opschortingsrecht (R&P nr. CA27) 2024/3.7.4.1:3.7.4.1 Toepassing van het Zurückbehaltungsrecht (§ 273 BGB) in Duitse rechtspraak

Het algemene opschortingsrecht (R&P nr. CA27) 2024/3.7.4.1

3.7.4.1 Toepassing van het Zurückbehaltungsrecht (§ 273 BGB) in Duitse rechtspraak

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

De vraag rijst wat met het samenhangcriterium wordt bedoeld en wat de beoordelingsmaatstaf daarvoor is, alsook wanneer aan die maatstaf is voldaan. De parlementaire geschiedenis bij artikel 6:52 lid 1 BW laat er geen onduidelijkheid over bestaan dat dit artikel is geïnspireerd op het buitenlandse recht, in het bijzonder het Duitse Zurückbehaltungsrecht.1 De toepassing van het Zurückbehaltungsrecht in de Duitse rechtspraak is mede redengevend geweest voor de wijze waarop het algemene opschortingsrecht in Nederland is gecodificeerd. Het in § 273 Abs. 1 BGB geregelde Zurückbehaltungsrecht luidt:

“Hat der Schuldner aus demselben rechtlichen Verhältnis, auf dem seine Verpflichtung beruht, einen fälligen Anspruch gegen den Gläubiger, so kann er, sofern nicht aus dem Schuldverhältnis sich ein anderes ergibt, die geschuldete Leistung verweigern, bis die ihm gebührende Leistung bewirkt wird (Zurückbehaltungsrecht).”

Het hebben van een vordering op zijn schuldeneiser is voor de schuldenaar niet voldoende voor het aannemen van het Zurückbehaltungsrecht. Anders dan de wettekst van het Zurückbehaltungsrecht doet vermoeden, dienen de verbintenissen evenmin voort te vloeien uit dezelfde rechtsverhouding. De omstandigheid ‘aus demselben rechtlichen Verhältnis’ dient naar Duits recht in de breedste zin van het woord te worden begrepen.2 Deze brede uitleg van deze omstandigheid in Duitse rechtspraak wijkt af van de bewoordingen van de wet.3 Naar het oordeel van het BGH moet ‘aus demselben rechtlichen Verhältnis’ ruim worden opgevat:

“Dieser Begriff [‘demselben rechtlichen Verhältnis’] ist nach ständiger höchstrichterlicher Rechtsprechung (…) weit auszulegen. Er erfordert nicht, daß die sich gegenüberstehenden Ansprüche auf demselben Rechtsverhältnis beruhen. Vielmehr genügt es, wenn ihnen ein innerlig zusammenhängendes, einheitliches Lebensverhältnis zugrundeliegt, beide also, falls sie (…) eine vertragliche Grundlage haben, aus Rechtsgeschäften hervorgegangen sind, die in einem solchen natürlichen un wirtschaftlichen Zusammenhang stehen, daß es gegen Treu und Glauben verstoßen würde, wenn der eine Anspruch ohne Rücksicht auf den der anderen Seite zustehenden geltend gemacht und durchgesetz werden könnte.”4

De wederzijdse verbintenissen dienen voort te vloeien uit een ‘innerlich zusammenhängenden einheitlichen Lebensverhältnis’, dat wil zeggen dat zij zich dienen te bevinden in een ‘natürlichen und wirtschaftlichen Zusammenhang’.5 Aan dit breder geformuleerde vereiste zal doorgaans zijn voldaan als de wederzijdse verbintenissen voortvloeien uit dezelfde rechtsverhouding, maar het is niet noodzakelijk dat zij uit dezelfde rechtsverhouding voortvloeien.6 Een zo wel aangeduid geringer verband, dat bestaat uit een nauw feitelijk en economisch verband, is naar Duits recht voldoende.7 Voor het aannemen van wederzijdse verbintenissen ‘aus demselben rechtlichen Verhältnis’ kan een ‘laufende Geschäftsverbindung’ voldoende zijn.8 In de parlementaire geschiedenis bij artikel 6:52 BW is overwogen dat het Zurückbehaltungsrecht in de Duitse rechtspraak ook is toegepast op gevallen waarin de wederzijdse verbintenissen een verschillende grondslag hebben, maar in het maatschappelijk verkeer als onderling samenhangend worden beschouwd.9 Ook de Nederlandse literatuur merkte in de periode van het ontwerp van artikel 6:52 BW op dat de Duitse rechtspraak de omstandigheid ‘aus demselben rechtlichen Verhältnis’ ruim uitlegt.10

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.