3.5.2 Vervroegd opschorten door te anticiperen op niet-nakoming van de vordering

Een andere uitzondering op het uitgangspunt dat voor opschortingsbevoegdheid ex artikel 6:52 lid 1 BW een opeisbare vordering is vereist, volgt uit artikel 6:80 BW (‘anticipatorybreach’). Dit artikel bepaalt dat in de drie daarin genoemde gevallen de gevolgen van niet-nakoming reeds intreden voordat de vordering opeisbaar is.1 Een van de gevolgen van niet-nakoming is het vervroegd mogen inroepen van een opschortingsrecht.2 Ondanks de afwezigheid van een opeisbare vordering, is de schuldenaar bevoegd de nakoming van zijn verbintenis uit te stellen totdat voldoening van die vordering plaatsvindt.3 De in artikel 6:80 BW genoemde gevallen zijn limitatief bedoeld.4

Het eerste geval waarin de gevolgen van de niet-nakoming kunnen intreden voordat de vordering opeisbaar is, is dat waarin vaststaat dat nakoming zonder tekortkoming onmogelijk zal zijn (artikel 6:80 lid 1 en onderdeel a BW). Blijkens de wetsgeschiedenis heeft de wetgever hierbij het oog op de gedeeltelijke, tijdelijke en blijvende onmogelijkheid van nakoming.5 In de gevallen van blijvende onmogelijkheid kan de schuldenaar de nakoming van zijn verbintenis niet vervroegd opschorten, omdat artikel 6:54 aanhef en onderdeel b BW daaraan in de weg staat.6 Een geval waarin de rechter een opschortingsbevoegdheid op grond van artikel 6:80 lid 1 onderdeel a BW in verbinding met artikel 6:52 lid 1 BW honoreerde, omdat kennelijk sprake was van een tijdelijke onmogelijkheid van nakoming, deed zich voor in een situatie waarin de wederpartij tekort zou gaan schieten in de nakoming van haar verplichting om na afronding van de bouw dertien appartementen over te dragen aan de schuldenaar, omdat in de erfpachtvoorwaarden was bepaald dat deze appartementen gedurende drie jaren na afronding van de bouw daarvan niet in eigendom mochten worden overgedragen. De schuldenaar schortte in verband daarmee zijn betalingsverplichtingen vervroegd op.7 Wanneer ‘na afronding van de bouw’ zou kwalificeren als een fatale termijn, zou evenwel sprake kunnen zijn van een blijvend onmogelijke nakoming.8

Het tweede geval waarin de gevolgen van de niet-nakoming kunnen intreden voordat de vordering opeisbaar is, is dat waarin de schuldenaar uit een mededeling van de wederpartij moet afleiden dat deze in de nakoming zal tekortschieten (artikel 6:80 lid 1 en onderdeel b BW).9 Daarvan zou bijvoorbeeld sprake kunnen zijn als de wederpartij zich ten onrechte – en vanwege de niet-opeisbaarheid onnodig – beroept op een opschortingsrecht ten aanzien van haar verbintenis jegens haar schuldenaar.10 Het aanbieden van hotelkamers tegen prijzen die hoger zijn dan marktconforme prijzen, terwijl de verbintenis van de hotelexploitant inhield dat deze hotelkamers tegen marktconforme prijzen ter beschikking moest stellen aan de reisorganisator, kon naar het oordeel van het hof niet gelden als mededeling als bedoeld in artikel 6:80 lid 1 onderdeel b BW, zodat de reisorganisator niet bevoegd was de betaling van facturen van de hotelexploitant vervroegd op te schorten.11

Het derde geval waarin de gevolgen van de niet-nakoming kunnen intreden voordat de vordering opeisbaar is, is dat waarin de schuldenaar goede gronden heeft te vrezen dat de wederpartij in de nakoming zal tekortschieten en deze niet voldoet aan een schriftelijke aanmaning met opgave van die gronden om zich binnen een bij die aanmaning gestelde redelijke termijn bereid te verklaren zijn verplichtingen na te komen (art. 6:80 lid 1 onderdeel c BW).12 Daarvan kan sprake zijn als de wederpartij-verhuurder herhaaldelijk niet reageert op een vraag van de schuldenaar-huurder naar de hoogte van een overnameprijs in verband met een nog niet opeisbare vordering tot verkoop van trailers aan de huurder, in verband waarmee de huurder haar verplichting tot betaling van de huur vervolgens opschort.13 Een beroep op artikel 6:80 lid 1 onderdeel c BW in verbinding met artikel 6:52 lid 1 BW kan worden afgewezen als de in onderdeel c vereiste aanmaning ontbreekt.14