7.5.0 Introductie

De proceskostenveroordeling lijkt onder rechtseconomen één van de meest geliefde complicaties te zijn om aan het basismodel van schikken en procederen toe te voegen. Het feit dat twee westerse landen met een common law-achtergrond qua kostenallocatie tussen partijen een totaal andere keuze hebben gemaakt, heeft veel onderzoeksinspiratie opgeleverd. Ter simplificatie worden de twee regels in de meeste modellen nog eens extremer geformuleerd. Bij de Amerikaanse regel draagt iedere partij alle eigen kosten en wordt niet stilgestaan bij het feit dat in werkelijkheid de gerechtskosten wel worden verschoven.1 Bij de Engelse regel worden alle kosten vergoed, wat niet strookt met de toetsen van redelijkheid en proportionaliteit die in Engeland worden gehanteerd bij berekening op grond van de standard basis.2

De vele theoretische onderzoeken en enkele empirische studies ten spijt, is ergeen eenduidige conclusie te trekken over welke regel tot meer of minder procedures, schikkingen en uitgeprocedeerde zaken leidt, laat staan over welke regel 'beter' is.3 De effecten zijn steeds ambigu en hangen ook van andere assumpties en complicaties af.4 Over een aantal aspecten lijkt echter wel enige duidelijkheid te zijn.

Hoewel dit onderzoek over het afschrikken van verstorend gedrag gaat, kan een bespreking van de effecten van de kostenveroordeling op basis van gelijk niet ontbreken. De werking van kostenprikkels ten aanzien van gedrag kan namelijk interfereren met de uitgangssituatie van een Amerikaanse, Engelse of tussenregel.5 Zodra een deel van de proceskosten wordt gebruikt ten aanzien van gedrag, kan dat deel niet meer worden gerelateerd aan het gelijk, hetgeen (positieve of negatieve) neveneffecten op het toetsingskader zou kunnen hebben. Daarenboven geeft deze bespreking van indemnisatiestelsel versus compensatiestelsel inzicht in de context van proceskostenprikkels en komt een empirische studie aan bod waaruit blijkt dat kostenveroordelingsregels gedragseffecten kunnen hebben.