5.4 Interne controlemechanismen

Intern wordt het TCI en meer in het bijzonder de met informanten in contact tredende runners gecontroleerd door het Hoofd TCI.1 De rol van het Hoofd TCI is in de loop der jaren veranderd. Dit blijkt duidelijk uit de bevindingen van de Commissie Van Traa met betrekking tot het Hoofd CID.2 Zij constateert dat het hoofd CID de centrale figuur was wat betreft het runnen van informanten: hij schreef de informant in, had het laatste woord over de met de informant te maken afspraken en bepaalde de voorwaarden waaronder en de prestatie waartegen een informant informatie verstrekte. Opgemerkt wordt dat in sommige gevallen het Hoofd CID geen zicht had op hetgeen de runners afspraken met informanten. Voorts stelt de commissie dat de binnen de CID voorgestane bescherming van de identiteit van de informanten maakte dat niemand daarbuiten een volledig zicht op diens activiteiten heeft. Zo hield het Hoofd CID zelfs voor de CID-officier de identiteit van de informant geheim. Daarnaast kwam het ook voor dat het Hoofd CID zelf informanten runde. De marginale rol die de CID-officier destijds speelde wat betreft de controle op het werk van de CID verklaart ten dele de in het voorgaande geschetste centrale rol van het Hoofd CID.

De huidige functie van het Hoofd TCI is een andere. Hij houdt zich bezig met de dagelijkse aansturing van het TCI-proces en het leiding geven aan medewerkers van het TCI. Hij runt zelf geen informanten, dat doen de runners. Het Hoofd TCI staat op dit punt wat meer op afstand. Hij verifieert de door de runners aangedragen van informanten afkomstige informatie. Aldus controleert hij de door de runners gegenereerde criminele inlichtingen. Hij is degene die op basis hiervan het TCI-proces-verbaal opmaakt en ondertekent en hierin vermeldt of hij de informatie betrouwbaar oordeelt. Dientengevolge moet hij merendeels ook als getuige bij de r-c of ter zitting optreden in het geval de verdediging vraagtekens plaats bij de rechtmatigheid van het handelen van het TCI of de betrouwbaarheid van de uitgegeven informatie. Een dergelijk verhoor levert in de regel vrij weinig op nu vragen die bijvoorbeeld de anonimiteit van de informant in gevaar brengen door de rechter kunnen worden belet op grond van art. 187b Sv en art. 293 Sv.3 Overigens worden slechts bij hoge uitzondering de runners gehoord.

Het Hoofd TCI onderhoudt daarnaast de contacten met de TCI-officier. In deze verhouding is de veranderde rol het meest zichtbaar. De TCI-officier is eindverantwoordelijk en neemt nu meer dan vroeger de beslissing over tal van onderwerpen.4 Zo beslist de TCI-officier bijvoorbeeld tot het inschrijven van een informant in het informantenregister. Het Hoofd TCI heeft in tegenstelling tot vroeger formeel gezien een meer adviserende rol. Zo bezien is zijn rol gemarginaliseerd. Of dit de facto ook zo is, valt te betwijfelen. Het Hoofd TCI heeft immers nog steeds het beste zicht op het (dagelijkse) werk van het TCI. Zonder zijn adviezen is het voor de TCI-officier een stuk lastiger gefundeerde beslissingen te nemen. Net zo goed als het Hoofd TCI op zijn beurt, in ieder geval ten dele, vaart op de input die de runners geven met betrekking tot de van informanten afkomstige informatie.