4.5.2 Belastende en begunstigende wetswijzigingen

Gelet op de inhoud van de Notitie TWK en de over overgangsrecht verschenen literatuur, moet worden geconcludeerd dat de nadruk over het algemeen wordt gelegd op het overgangsrecht bij voor belastingplichtigen belastende wetswijzigingen.1 Ook bij voor belastingplichtigen begunstigende wetswijzigingen dient echter een werkingsregel te worden getroffen en kan een overgangsmaatregel gewenst zijn. Van belang is evenwel daarbij te onderkennen dat een aantal beginselen van behoorlijk overgangsbeleid bij belastende wetswijzigingen andere eisen aan het overgangsrecht stelt dan bij begunstigende wetswijzigingen.

Op basis van het beginsel van eerbiediging van gerechtvaardigde verwachtingen zullen belastingplichtigen bij een voor hen belastende wetswijziging zich erop beroepen dat het door de overheid gewekte vertrouwen dat een regel op een bepaald moment in de toekomst nog zal gelden, moet worden beschermd. In geval van een begunstigende wetswijziging hebben zij géén belang bij het voortbestaan van de oude regel. In die situatie zullen belastingplichtigen vanaf het moment dat een wetswijziging voorzienbaar is, geneigd zijn hun gedrag af te stemmen op hetgeen zij waarnemen in de aanloop tot de eventuele wetswijziging. Dit kan ertoe leiden dat beslissingen worden uitgesteld tot ná de inwerkingtreding van een begunstigende regel. Uit oogpunt van algemeen belang kan het dan juist wenselijk zijn om de begunstigende regel met terugwerkende kracht in te voeren (par. 8.2.1.1).

Heukels wijst erop dat het onderscheid tussen belastende en begunstigende wetswijzigingen vanuit economisch opzicht niet zinvol is, aangezien het voordeel voor de één vaak een nadeel voor de ander betekent.2 Ook in het belastingrecht gaat een begunstigende wetswijziging vaak samen met andere – belastende – wetswijzigingen. De oorzaak hiervan ligt meestal bij de financiering van de begunstigende wetswijziging. De belastingplichtige die baat heeft bij de begunstigende wetswijziging kan echter een ander persoon zijn dan degene die last heeft van de belastende wetswijziging. Met betrekking tot de in dit onderzoek te formuleren richtlijnen beschouw ik belastende en begunstigende wetswijzigingen daarom als op zichzelf staande wetswijzigingen ten aanzien waarvan afzonderlijk beoordeeld moet worden of aanvullende overgangsmaatregelen gewenst zijn.3 Bij de uitwerking van de beginselen van behoorlijk overgangsbeleid zal ik dan ook steeds onderscheid maken tussen belastende en begunstigende wetswijzigingen.