9.9.3 De vangnetfunctie van de hoofdnorm naar Frans recht

612. De vangnetrol van de hoofdnorm gaat gepaard met het 'omgekeerde trechter'-model waarbij een praktijk eerst aan de lijst, dan aan de subnormen en tot slot aan de brede hoofdnorm wordt getoetst. Dat de hoofdnorm als vangnet is bedoeld, wordt in de literatuur algemeen aanvaard.1 De naar Frans recht van oudsher verboden koppelverkooppraktijk is een praktijk, die aan de hand van de vangnetnorm moet worden aangepakt.2 Dit is thans wettelijk vastgelegd (par. 9.8.2). De Cour d'appel van Parijs heeft bij de toetsing van koppelverkoop-praktijken het trechter-model al twee keer toegepast.3 In de eerste zaak (waarin sprake was van een koppeling tussen een sportzender en een ADSL-abonnement) passeerden alle subnormen en de hoofdnorm de revue. In de tweede zaak (waarin de koppeling tussen een laptop en een besturingssysteem centraal stond) stopte de toetsing bij de subnorm 'misleidende omissie' (omdat het in deze zaak draaide om de vraag of de handelaar de consument over het voorgeïnstalleerde besturingssysteem en de prijs hiervan diende te informeren). In beide zaken trok de consument aan het kortste eind.

613. In de loi Chatel werd op twee manieren tekortgedaan aan de algehele systematiek van de richtlijn. Ten eerste was de lijst niet omgezet. Ten tweede creëerde de wet onzekerheid over de autonomie van de hoofdnorm door het algemene verbod uit art. L.120-1 C.conso. geen eigen (strafrechtelijke) sanctie toe te kennen.4 De LME zette de lijst om maar verschafte de hoofdnorm nog steeds geen eigen sanctie. De vraag blijft dus of de Franse wetgever de vangnetrol van de hoofdnorm niet nodeloos beperkt. Fenouillet twijfelt aan de autonomie van de hoofdnorm als toetsingslaag en acht het denkbaar dat het gemene recht — lees de algemene onrechtmatigheidsnorm — het stokje overneemt wanneer zich praktijken voordoen die niet als misleidend of agressief kunnen worden aangemerkt.5 In de praktijk heeft de hoofdnorm al reflexwerking gehad op de onrechtmatige daad-norm in een individuele zaak betreffende een koppelverkooppraktijk.6 Raymond acht het eveneens mogelijk dat de hoofdnorm een onzelfstandige norm vormt, in het licht waarvan de subnormen dienen te worden uitgelegd.7 Hierbij krijgen de normcriteria geen aanvullende maar een constitutieve rol toebedeeld: de keuze voor de strafrechtelijke handhaving van de normen heeft immers als gevolg, dat de subnormen en de lijst exhaustief zijn en strikt moeten worden uitgelegd.8

De vangnetfunctie van de hoofdnorm komt sinds de laatste wetswijziging iets duidelijker aan het licht: artikelen die voorheen een verbod op bepaalde praktijken inhielden verwijzen thans uitdrukkelijk naar art. L.120-1 C.conso.9 Is de betreffende praktijk oneerlijk in de zin van de hoofdnorm, dan is de 'oude' sanctie van kracht.