7.4.2 Het verschijnsel van de ‘crash’

De situatie waarin de corrigerende mededeling een paniekreactie tot gevolg heeft, is een in de praktijk niet ongebruikelijk verschijnsel.1 Dit wordt mede verklaard door het feit dat op effectenmarkten op grote schaal aan momentum trading wordt gedaan.2Momentum trading houdt in dat beleggers hun beleggingsbeslissingen niet zozeer nemen aan de hand van (de analyse van) nieuwe informatie, maar dat deze veeleer worden genomen aan de hand van recente koersbewegingen. Is de koers van een bepaald aandeel recent gestegen, dan is dat voor momentum traders een signaal dat er positieve informatie in de markt beschikbaar is en dat zij derhalve het desbetreffende aandeel moeten kopen. Is de koers van het aandeel echter recent gedaald, dan is dat voor hen een signaal dat er negatieve informatie in de markt beschikbaar is en dat zij derhalve het aandeel moeten verkopen. Wanneer naar aanleiding van een corrigerende mededeling een (initiële) residuele koersdaling intreedt, zal dat voor veel momentum traders een teken zijn dat de desbetreffende vennootschap er slecht voor staat. In reactie op deze (initiële) koersdaling zullen zij dan massaal tot verkoop van het litigieuze aandeel overgaan, hetgeen weer een nieuwe koersdaling tot gevolg zal hebben. Naar aanleiding van deze nieuwe koersdaling zullen weer nieuwe momentum traders tot verkoop overgaan en ook dat zal weer een koersdaling uitlokken. Dit proces zal zich nog een aantal keer herhalen en binnen de kortste keren is er sprake van een ware crash. De koers zal hierdoor tijdelijk (ver) beneden de fundamentele waarde van het aandeel noteren. Een vergelijkbaar – doch tegenovergesteld – effect kwamen we eerder tegen in § 2.4 bij het bestuderen van het verschijnsel van de zeepbel. In essentie gaat het hier om het hetzelfde verschijnsel: als gevolg van een overreactie zal de koers tijdelijk significant afwijken van de onderliggende fundamentele waarde. Men zou een crash daarom ook kunnen zien als een soort neerwaarts zeepbeleffect, en omgekeerd zou men een zeepbel kunnen zien als een soort opwaarts crasheffect.3

Bij het voorgaande teken ik nog aan dat als gevolg van recente marktontwikkelingen de relevantie van (bestudering van) het crashfenomeen aanzienlijk is toegenomen. Bij deze recente marktontwikkelingen doel ik met name op het de laatste jaren opgekomen verschijnsel van de geautomatiseerde computergestuurde effectenhandel, waarbij natuurlijk in de eerste plaats kan worden gedacht aan high frequency trading.4 High frequency trading is een methode om op technologisch geavanceerde wijze kortetermijnhandelsstrategieën te implementeren.5 Zij wordt uitgevoerd met behulp van wiskundige algoritmes en is vooral gericht op de handel in genoteerde aandelen en daarvan afgeleide instrumenten.6 High frequency trading is geen handelsstrategie op zichzelf, maar een middel om op handelsplatformen bepaalde strategieën (meestal market making en arbitrage) in de praktijk te brengen.7 Dit relatief nieuwe verschijnsel zou tot gevolg kunnen hebben dat we in de toekomst vaker met crashes te maken krijgen.8 High frequency trading is namelijk bij uitstek een vorm van beleggen waarbij – weliswaar met tussenkomst van geavanceerde algoritmes – beleggingsbeslissingen worden gebaseerd op recente koersbewegingen. Hierdoor kan een initiële koersdaling – veroorzaakt door de publicatie van negatieve informatie – binnen een paar tellen een ongekend aantal verkooporders ‘triggeren’.9 Wanneer dit grote aantal verkooporders niet tijdig door de markt kan worden geabsorbeerd, heeft dat tot gevolg dat de koers crasht. Weliswaar is onder vigeur van de MiFID II10 nieuwe wet- en regelgeving uitgevaardigd om dergelijke risico’s van high frequency trading tegen te gaan, maar of de nieuwe maatregelen daadwerkelijk voldoende effectief zijn, zal nog moeten blijken.11