1.4.1 Inleiding

Volgens de hoofdregel van art. 150 Rv dient degene die in rechte schadevergoeding vordert in beginsel het causaal verband (in de zin van het csqn-verband)1 te bewijzen tussen enerzijds de gedraging of gebeurtenis waarop hij zijn vordering tot schadevergoeding baseert en anderzijds de door hem gestelde schade.2 Voor het bewijs van causaal verband geldt dat niet is vereist dat honderd procent zekerheid bestaat dat een bepaalde schadepost door de aansprakelijkheidvestigende gebeurtenis is veroorzaakt.3 De rechter weegt de feiten die zijn komen vast te staan en oordeelt op basis daarvan of het hem voldoende waarschijnlijk voorkomt dat de schade waarvan vergoeding wordt gevorderd zonder de aansprakelijkheidvestigende gebeurtenis achterwege zou zijn gebleven.4 Over de exacte mate van (on)zekerheid die in dit verband acceptabel is, zijn de meningen verdeeld.5

Hoewel voor het bewijs van causaal verband dus geen absolute zekerheid is vereist, zijn velen het erover eens dat zich hier – althans, in theorie – een structureel probleem voordoet.6 Dit hangt samen met het feit dat bij het causaal verband steeds een vergelijking moet worden gemaakt met de hypothetische situatie zoals die bij afwezigheid van de aansprakelijkheidvestigende gebeurtenis zou zijn geweest (of wellicht beter gezegd: zou zijn geworden).7Deze hypothetische gang van zaken laat zich echter onmogelijk met zekerheid vaststellen. Bij hypothetische gebeurtenissen gaat het immers niet om ‘feiten’ die zich daadwerkelijk hebben voorgedaan en die kunnen worden bewezen, maar slechts om ‘veronderstellingen’ die per definitie niet hebben plaatsgevonden en waaraan slechts een bepaalde mate van waarschijnlijkheid kan worden toegekend.8 Men zou daarom kunnen zeggen dat het bewijs van causaal verband ‘per definitie’ gepaard gaat met onzekerheid. Zou dus steeds onverkort aan de hoofdregel van art. 150 Rv en/of de (voor civiele procedures geldende) reguliere bewijswaarderingsmaatstaf worden vastgehouden, dan zou de benadeelde onnodig vaak aan het kortste eind trekken.9

Om dit probleem te ondervangen zijn in de doctrine voor verschillende gevalstypen oplossingen ontwikkeld – oplossingen die soms de status van ‘regel’ hebben – om de benadeelde in zijn bewijslast tegemoet te komen.10 In deze paragraaf bespreek ik een aantal van die oplossingen. In § 1.4.2 worden eerst drie procesrechtelijke (in de zin van bewijsrechtelijke) oplossingen besproken waarmee de bewijslast van de benadeelde kan worden verlicht. Daarna behandel ik in § 1.4.3 twee materieelrechtelijke oplossingen, te weten het leerstuk van proportionele aansprakelijkheid en het leerstuk van (de vergoeding van) het verlies van een kans. Tot slot sta ik in § 1.4.4 stil bij drie arresten van de Hoge Raad op het terrein van beleggingsschade, waarin hij is ingegaan op het bewijs van causaal verband tussen de door de bank en/of uitgevende instelling begane normschending en de door de belegger geleden beleggingsschade.