6.3.3.4 Het niet-algemene rechterlijke vermoeden

In het voorgaande is aan de orde gekomen dat degene die een vordering tot schadevergoeding op grond van art. 6: 162 BW instelt, bij gemotiveerde betwisting moet bewijzen dat gedaagde onrechtmatig heeft gehandeld en dat hem ter zake een verwijt kan worden gemaakt. Omdat het slechts bij uitzondering voorkomt dat indien de onrechtmatigheid vaststaat, de dader geen schuld heeft, wordt in de praktijk de aanwezigheid van schuld dikwijls voorshands aangenomen.11 Men heeft hier derhalve van doen met een niet-algemeen rechterlijk vermoeden. In de woorden van Hartkamp: ‘[V]eelal is op voorhand aannemelijk dat de pleger van een onrechtmatige daad daaraan ook schuld heeft. Indien dit inderdaad aannemelijk is en de gedaagde het bestaan van schuld betwist, moet hij tegenbewijs leveren tegen het voorshands door vermoedens geleverde bewijs van zijn schuld.’12

Een ander voorbeeld van een niet-algemeen rechterlijk vermoeden vormt het voorshandse bewijsoordeel waarover door de Hoge Raad in Laurus wordt gerept. Ik leid dit af uit zijn overweging dat het oordeel van de Ondernemingskamer onder omstandigheden de door hem geduide bewijsrechtelijke betekenis kan hebben. Vermeldenswaard is nog dat in de procedure inzake Skipper Club Charter door de vennootschap de vraag aan de orde is gesteld of de overwegingen van de Ondernemingskamer in een procedure op de voet van art. 2: 9 BW niet de betekenis zouden moeten hebben van een algemeen rechterlijk vermoeden. De vennootschap stelt: ‘Indien – zoals in het onderhavige geval – de Ondernemingskamer heeft geoordeeld dat ten aanzien van bepaalde beslissingen en gedragingen die hebben geleid tot het oordeel dat er van wanbeleid van de rechtspersoon sprake is, in het bijzonder een bepaalde bestuurder een verwijt treft en heeft geoordeeld dat die bestuurder verantwoordelijk is te achten voor het onjuiste beleid (...), dient de burgerlijke rechter die in een daaropvolgende gewone procedure de vraag moet beantwoorden of de betreffende bestuurder zo onmiskenbaar en duidelijk in de vervulling van zijn taken is tekortgekomen dat daarover geen redelijk oordelend ondernemer zou kunnen twijfelen, althans de vraag moet beantwoorden of een op art. 2: 9 BW gegronde aansprakelijkheid van de betreffende bestuurder jegens de rechtspersoon kan worden aangenomen, er (voorshands) van uit te gaan dat die vraag bevestigend moet worden beantwoord, tenzij de betreffende bestuurder (voldoende concreet) feiten en omstandigheden stelt, en bij gemotiveerde betwisting door de rechtspersoon bewijst, waaruit volgt dat hij desalniettemin niet zo onmiskenbaar en duidelijk in de vervulling van zijn taken is tekortgekomen en dat daarover geen redelijk oordelend ondernemer zou kunnen twijfelen, althans waaruit volgt dat een op art. 2: 9 BW gegronde aansprakelijkheid van die bestuurder jegens de rechtspersoon niet kan worden aangenomen. Althans heeft het Hof miskend dat deze bijzondere regel van stelplicht en bewijslast geldt indien – zoals in het onderhavige geval – de rechtspersoon en de betreffende bestuurder als verzoeker(s) of verweerder(s) in de procedure(s) voor de Ondernemingskamer zijn verschenen.’13 De Hoge Raad heeft aan deze kwestie in het arrest Skipper Club Charter geen aandacht besteed. Advocaat-generaal Huydecoper heeft in zijn conclusie (overweging 38) wel krachtig gereageerd op de stelling van de vennootschap: ‘ Onderdeel 1.7 doet een beroep op een bijzondere regel van stelplicht/bewijslast die volgens mij niet als algemene regel kan worden aanvaard en die volgens mij ook onverenigbaar zou zijn met de in alinea 36 hiervóór aangehaalde rechtspraak van de Hoge Raad14.’15