2.4 Concernrelaties en internationale verhoudingen

Bij de vormgeving van het adviesrecht van de ondernemingsraad heeft de wetgever specifiek oog gehad voor het besluitvormingsproces in (internationale) concernverhoudingen. Daarbij is gewezen op de verschillen in organisatiestructuur tussen concerns en de niveaus in het concern waarbinnen besluiten kunnen worden genomen:

De wetgever heeft een afweging gemaakt tussen het belang van het internationale concern om een uniform concernbeleid te kunnen doorvoeren en het belang van medezeggenschap van de werknemers over die besluitvorming. Daarbij heeft de wetgever het belang van de werknemers doelbewust het zwaarst willen laten wegen, waarbij als volgt werd overwogen:

Deze passages zijn om verschillende redenen van belang. In de eerste plaats wordt een afweging gemaakt tussen het toekennen van de specifieke bevoegdheden aan de Nederlandse ondernemingsraad over advisering in belangrijke strategische aangelegenheden en het belang van het Nederlandse vestigingsklimaat. In die afweging werd de systematiek van de Nederlandse medezeggenschap, ook in internationale (concern)verhoudingen, niet als schadelijk voor ons vestigingsklimaat gezien.

In de tweede plaats wordt duidelijk gemaakt dat er opzettelijk verschil bestaat tussen de bevoegdheden van artikel 25 WOR en de adviesbevoegdheid over benoeming en ontslag van de bestuurder ingevolge artikel 30 WOR. Dat onderscheid is ontstaan doordat tijdens de behandeling van de WOR 1979 in de Tweede Kamer een amendement, dat ertoe strekte het beroepsrecht van toepassing te doen zijn op het besluit tot benoeming of ontslag van een bestuurder van een onderneming, was verworpen.3 Dit onderscheid tussen de in artikel 25 en artikel 30 WOR genoemde besluiten is bij de behandeling in de Eerste Kamer uitdrukkelijk gehandhaafd.

In de derde plaats worden over de besluitvorming in concerns opmerkingen gemaakt die niet onmiddellijk voor eenduidige interpretatie vatbaar zijn. Honée trok uit de genoemde passages de conclusie dat hierin de gedachte besloten ligt dat voor toepassing van artikel 25 de besluitvorming van de moedervennootschap wordt gerekend tot de ondernemingssfeer van de dochtervennootschap.4 Zijn bezwaar richtte zich tegen de gedachte dat handelingen en beslissingen van de moeder zouden kunnen gelden als handelingen en beslissingen van de dochter. In die passage wordt immers gesuggereerd dat het mogelijk is dat besluiten worden genomen door het bestuur van de moedervennootschap in haar hoedanigheid van grootste aandeelhoudster van de dochtervennootschap, en dat deze besluiten dan door tussenkomst van de bestuurder van de dochter aan de ondernemingsraad moeten worden voorgelegd. Deze concernrechtelijke interpretatie van de WOR zou volgens Honée moeten worden verworpen, omdat ze zich niet zou verdragen met de beginselen van het vennootschapsrecht.

In de aangehaalde passages zie ik primair een bevestiging van de hoofdregel dat het systeem van medezeggenschap zo werkt dat de ondernemer zelf moet besluiten of hij het concernbeleid kan uitvoeren en dit meeweegt tegen de andere bij de vennootschap betrokken belangen. Op het moment dat dit voorgenomen besluit voorligt, ontstaat de adviesplicht voor de ondernemingsraad. Daarnaast lijken de overwegingen van de wetgever echter inderdaad enige ruimte te bieden voor een afwijking van die regel in die situatie waarin beslissingen ‘in feite’ al zijn genomen door de moeder en van wezenlijke invloed op het niveau van de dochtervennootschap geen sprake meer kan zijn. Wanneer dan beslissingen van de moeder (als – grootste – aandeelhoudster) moeten gelden als beslissingen van de dochter, komt men bij overwegingen die dicht liggen tegen de leer van toerekening of medeondernemerschap zoals die later is ontwikkeld,5 die daarmee enige steun lijkt te vinden in de parlementaire geschiedenis van de WOR.

Bij de informatievoorziening aan de ondernemingsraad in internationale concerns constateerde de SER6 een lacune, die door de wetgever niet is opgevuld. Die lacune was gelegen in het gegeven dat de moedervennootschap niet verplicht is ervoor te zorgen dat de dochtervennootschap haar verplichtingen jegens de ondernemingsraad integraal naleeft. De SER verwachtte dat de rechter de dochtervennootschap in een eventuele juridische procedure niet verantwoordelijk zou houden voor het niet nakomen van haar medezeggenschapsverplichtingen indien dit zou worden veroorzaakt doordat de moedervennootschap haar medewerking weigerde. De ondernemingsraad zou wel mogelijkheden hebben om van de moeder informatie af te dwingen wanneer het zou gaan om adviesplichtige besluiten. Langs die weg zou een indirecte druk op de moedervennootschap ontstaan om de dochter in staat te stellen de adviesprocedure te voltooien. Die mogelijkheid zou echter niet aanwezig zijn in situaties waarin de moeder weigert de dochtervennootschap in staat te stellen haar algemene informatieverplichtingen jegens de ondernemingsraad na te komen. Een oplossing zou te vinden kunnen zijn door in de WOR op enigerlei wijze de Nederlandse moedervennootschap te verplichten ervoor te zorgen dat de dochter in staat is jegens de ondernemingsraad haar medezeggenschapsverplichtingen in acht te nemen. Daarmee zou echter geen oplossing bestaan voor situaties waarin de moedervennootschap een buitenlandse rechtspersoon is. Door die aanvulling in de WOR zou dus een onderscheid ontstaan tussen multinationale concerns met een topholding in het buitenland en multinationale concerns met een concerntop in Nederland. Dit onderscheid achtte de SER ongewenst. Dit probleem zou alleen via internationaal recht kunnen worden opgelost.