Rechten van polishouders bij portefeuilleoverdracht, juridische fusie en juridische splitsing door verzekeraars (O&R nr. 148) 2024/3.2:3.2 Bij toepassing van de toezichtrechtelijke route is sprake van contractsoverneming in de zin van art. 6:159 BW zonder dat medewerking van polishouders vereist is

Rechten van polishouders bij portefeuilleoverdracht, juridische fusie en juridische splitsing door verzekeraars (O&R nr. 148) 2024/3.2

3.2 Bij toepassing van de toezichtrechtelijke route is sprake van contractsoverneming in de zin van art. 6:159 BW zonder dat medewerking van polishouders vereist is

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Dat we in het geval van toepassing van de regeling van de portefeuilleoverdracht zoals beschreven in §3.5.1a.1 Wft, uit kunnen gaan van contractsoverneming in de zin van art. 6:159 BW, valt in de eerste plaats af te leiden uit de parlementaire geschiedenis van de toezichtwetgeving voor verzekeraars. Daarin wordt ten aanzien van de regeling van portefeuilleoverdracht expliciet gerefereerd aan de regeling in het Burgerlijk Wetboek met betrekking tot contractsoverneming. De eerste expliciete vermelding van het leerstuk van contractsoverneming is in 1962 opgenomen in de Memorie van Antwoord bij de Wet op het schadeverzekeringsbedrijf.1 In de Memorie van Toelichting bij de Wet toezicht verzekeringsbedrijf 1993 is een expliciete verwijzing naar de regeling van contractsoverneming in art. 6:159 BW opgenomen.2

Ten tweede valt dit ook af te leiden uit de parlementaire geschiedenis van Boek 6 BW.3 Bij de invoering van het “nieuw” Burgerlijk Wetboek per 1 januari 1992 is contractsoverneming in de wet (art. 6:159 BW) geregeld. In het “oud” Burgerlijk Wetboek was een dergelijk artikel nog niet opgenomen. In de toelichting bij art. 6:159 BW wordt opgemerkt dat contractsoverneming tot dat moment slechts incidenteel in de wetgeving was geregeld “voor enkele bijzondere gevallen, waarin hetzij de wet de overgang van de rechtsverhouding tot de wederpartij automatisch verbindt aan de overdracht van een goed waarop de overeenkomst betrekking had, hetzij een contractsoverneming ook zonder de krachtens het ontwerp (artikel 14 lid 1) nodige medewerking van de wederpartij tot stand kan komen onder toezicht van de overheid ”. Voor wat betreft de tweede variant wordt dan expliciet naar de regeling van de portefeuilleoverdracht in de Wet op het levensverzekeringbedrijf 1923 verwezen.

Ten derde wordt er ook in juridische literatuur met betrekking tot portefeuilleoverdrachten van uitgegaan dat sprake is van contractsoverneming in de zin van art. 6:159 BW, zonder dat medewerking van de polishouder is vereist.4

Consequenties

De constatering dat er sprake is van contractsoverneming heeft mijns inziens als belangrijkste consequentie dat we ons aan de hand van art. 6:159 BW en de juridische literatuur en jurisprudentie over contractsoverneming een oordeel kunnen vormen welke rechten en verplichtingen door de portefeuilleoverdracht overgaan op de verkrijgende verzekeraar. Contractsoverneming is de overdracht van een gehele rechtsverhouding. Zij heeft overgang van alle tot die rechtsverhouding behorende rechten en verplichtingen tot gevolg.5 Zie hiervoor verder hoofdstuk 3.4 van dit proefschrift.

Deze constatering leidt ten tweede tot een antwoord op de vraag welke schriftelijke vastlegging vereist is. Dit vraagstuk wil ik hier nu eerst behandelen.

Art. 6:159 BW bevat twee vereisten voor een rechtsgeldige contractsoverneming: medewerking van de wederpartij en een akte. In de in voetnoot 5 genoemde literatuur wordt ervan uitgegaan dat de instemming van DNB in de plaats komt van de medewerking van de wederpartij. Dat impliceert dat het vereiste van een akte blijft bestaan.6 De regeling van de portefeuilleoverdracht derogeert dus niet aan het vereiste van een akte.7 Een akte blijft wel een vereiste. Een akte is een ondertekend geschrift, bestemd om tot bewijs te dienen.8

De juridische literatuur en jurisprudentie over contractsoverneming geeft inzicht in wat onder een akte in de zin van art. 6:159 BW moet worden verstaan. Voor contractsoverneming is geen authentieke9 of notariële akte vereist, een onderhandse akte10 volstaat. Er moet een tussen overdrager en overnemer opgemaakte akte zijn. Huizingh leidt in haar proefschrift uit de woorden “een tussen haar en de derde opgemaakte akte” in art. 6:159 BW af dat de akte van contractsoverneming tweezijdig moet zijn. Beide partijen (dus zowel overdrager als overnemer) moeten deze ondertekenen.11 Zij zet in haar proefschrift vervolgens uiteen dat aan de bewoordingen van de akte van contractsoverneming meestal geen hoge eisen worden gesteld. Ook een overeenkomst met de verklaring van de overdragende partij dat hij zich verbindt een bepaalde rechtsverhouding over te dragen en een daarmee corresponderende verklaring van de verkrijgende partij kan als een akte in de zin van art. 6:159 BW worden beschouwd.12

Op grond van art. 2 van het Besluit bijzondere prudentiële maatregelen, beleggerscompensatie en depositogarantie Wft13 dient bij een aanvraag ter verkrijging van de instemming van DNB een ontwerpovereenkomst te worden gevoegd. Naar mijn mening kan de uiteindelijk ondertekende versie van deze overeenkomst tevens beschouwd worden als de akte in de zin van art. 6:159 BW.14 In de praktijk zal dit gaan om de activa-passiva overeenkomst. In deze ontwerpovereenkomst zal meestal bepaald zijn dat de overdragende partij de verzekeringsportefeuille na het verkrijgen van instemming van DNB aan de verkrijgende partij overdraagt. Nu daar de wil van partijen duidelijk uit blijkt, is dat naar mijn mening voldoende om de uiteindelijk door beide partijen ondertekende overeenkomst tevens als de akte in de zin van art. 6:159 BW te kwalificeren.

De akte moet een voldoende duidelijke omschrijving bevatten van de over te nemen rechtsverhoudingen.15 Dat betekent niet dat het noodzakelijk is om een gedetailleerde omschrijving van de verzekeringsportefeuille op te nemen. Het gaat erom dat aan de hand van de akte bepaalbaar moet zijn welke rechtsverhoudingen in de contractsoverneming zijn betrokken.16 Een algemene aanduiding van de verzekeringsportefeuille, zoals ook opgenomen zal zijn in de advertenties in de Staatscourant, is in beginsel voldoende. Desalniettemin worden in de praktijk aan de overeenkomst vaak wel overzichten met (ranges van) polisnummers gehecht, al dan niet op een elektronische gegevensdrager.

Bij due diligence onderzoeken in het kader van de overname van een verzekeraar wordt ook altijd een onderzoek ingesteld naar fusies en overnames (“mergers and acquisitions”) door die verzekeraar in de drie of vijf jaar voorafgaand aan de voorgenomen transactie. Ook de juridische documentatie van activa-passiva transacties waarbij portefeuilles zijn verworven, wordt dan bekeken. Na overlegging van de activa-passiva overeenkomst volgt dan geregeld de vraag om de “leveringsakte” van de verworven verzekeringsportefeuille te overleggen. Mijns inziens ligt in die vraag een onjuiste rechtsopvatting besloten. Het lijkt alsof er dan van wordt uitgegaan dat de akte en medewerking van art. 6:159 BW als een leveringsvereiste moeten worden beschouwd en dat de activa-passiva overeenkomst moet worden gezien als de titel die op grond van art. 3:84 BW17 vereist is voor rechtsgeldige overdracht van een goed. Art. 6:159 BW moet echter gezien worden als een op zichzelf staand artikel. Anders dan bij de levering van een vorderingsrecht op naam (“cessie”) waarbij voor de rechtsgeldige levering van de vordering inderdaad een onderliggende titel nodig is,18 zijn voor een rechtsgeldige contractsoverneming alleen een akte en medewerking noodzakelijk. De contractsoverneming is niet een complex van cessie en schuldoverneming.19 In geval van contractsoverneming is geen titel als bedoeld in art. 3:84 lid 1 BW vereist.20

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.