9.3.5 Veilige en gezonde arbeidsomstandigheden en fatsoenlijke arbeidstijden

Het beschermen van werknemers tegen onveilige of ongezonde arbeidsomstandigheden, waaronder ook fatsoenlijke arbeidstijden, behoort tot een van de kerngebieden van de ILO. Een van de inmiddels aangenomen aanbevelingen van de Global Commission was dan ook om ‘Occupational Safety and Health’ (of ‘OSH’) de status van ‘fundamental principle and right’ toe te kennen.1 Er zijn zeer veel verschillende instrumenten binnen het kader van de ILO die zich richten op veiligheid en gezondheid in specifieke sectoren (bijvoorbeeld de bouw- of agrarische sector) of specifieke risico’s (zoals asbest of chemicaliën). Ook zijn er instrumenten van algemene strekking, waarvan de Conventie over Veilige en Gezonde Arbeidsomstandigheden en het Kaderverdrag voor Veiligheid en Gezondheid de belangrijkste zijn.2 Regulering van werktijden (waaronder bijvoorbeeld ook pauzes, vakanties, weekendrust, parttime werk en nachtwerk vallen) valt ook onder verschillende ILO-instrumenten.3 Er zijn tot op heden echter geen ILO-instrumenten die zich specifiek richten op de bescherming van de crowdworker.

Een aantal van de risico’s bij online crowdwork is vergelijkbaar met de risico’s die kunnen optreden bij telewerken. Het in paragraaf 9.1 aangehaalde onderzoek van de ILO en Eurofound uit 2017 laat zien dat er bij digitaal thuiswerken extra rekening moet worden gehouden met zaken als ergonomie, stress, slaapproblemen, de werk-privébalans en vereenzaming.4 Naar aanleiding van het massaal digitaal thuiswerken door de lockdowns wegens de COVID-19-pandemie, hebben arbo-autoriteiten op de werkplek duidelijkere normen voor dergelijk werk ontwikkeld. De ILO geeft in dit verband als voorbeeld een website van de Australische staat Queensland met uitgebreide richtsnoeren voor thuiswerk qua locatie, werktijden, uitrusting, communicatiemethoden, werkprestaties en -verwachtingen, welke gemakkelijk zijn aan te passen voor crowdworkers.5 In Nederland heeft de Inspectie SZW in 2019 geconstateerd dat de wijze waarop de arbeidsrelatie bij platformarbeid is ingericht, bepaalde risico’s voor werkers met zich brengt. Een hogere frequentie van avond- of nachtwerk vormt mogelijk een gevaar voor gezond en veilig werken en door de lastig te duiden status van de arbeidsrelatie kan het moeilijk zijn voor de Inspectie om vast te stellen of er sprake is van een eerlijke beloning of geoorloofde arbeidstijden.6 Alhoewel crowdworkers over het algemeen juist waarderen dat ze kunnen werken waar en wanneer ze willen, laat onderzoek van de ILO zien dat er vaak (te) veel uren gemaakt worden,7 onder meer via gamificationtechnieken en dat er (te) vaak op atypische momenten gewerkt wordt.8 Online crowdwork stelt vrouwen met zorgtaken weliswaar in staat om een inkomen te genereren, maar zorgt ook voor een extra belasting. Een ander aandachtspunt is dat veel platforms worden gebruikt voor ‘content moderation’, waarbij de crowdworkers schadelijke of aanstootgevende inhoud moeten beoordelen en verwijderen van bepaalde webpagina’s.9 Daarbij valt te denken aan enge foto’s op Facebook, beelden van extreme pornografie, brute straatgevechten, dierenmartelingen, zelfmoordaanslagen, onthoofdingen en afschuwelijke verkeersongelukken. Dit soort werk kan leiden tot psychologische schade.10