De niet-uitvoerende bestuurder in een one tier board (VDHI nr. 168) 2020/II.2.4:II.2.4 Het monistische en dualistische bestuursmodel na de invoering van Boek 2 BW

De niet-uitvoerende bestuurder in een one tier board (VDHI nr. 168) 2020/II.2.4

II.2.4 Het monistische en dualistische bestuursmodel na de invoering van Boek 2 BW

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

In 1976 zijn de bepalingen die oorspronkelijk waren neergelegd in het Wetboek van Koophandel geïncorporeerd in Boek 2 BW.1 De invoering van Boek 2 BW bracht geen noemenswaardige materiële wijzigingen in het Nederlandse vennootschapsrecht aan.2 De bepalingen inzake het bestuur en de raad van commissarissen zijn nagenoeg ongewijzigd overgegaan naar Boek 2 BW.3

Tot het begin van de eenentwintigste eeuw vonden geen ingrijpende wijzigingen plaats ten aanzien van het bestuur en de raad van commissarissen. In 2001 werden de Departementale Richtlijnen formeel afgeschaft.4 De voorschriften over functionarissen die ‘commissaris’-taken uitoefenen, zijn bij de afschaffing niet naar Boek 2 BW overgeheveld. Hoewel in de literatuur discussie bestond over de status van niet-gecodificeerde richtlijnvoorschriften,5 was de algemeen aanvaarde opvatting dat het Nederlandse vennootschapsrecht zich niet verzette tegen de hantering van het monistische bestuursmodel door niet-structuurvennootschappen.6 De Corporate Governance Code (hierna: de Code) gaf daar eveneens blijk van.7 De Code gaat weliswaar uit van een structuur waarin naast het bestuur een afzonderlijke raad van commissarissen functioneert, maar bevat daarnaast enkele voorschriften voor beursvennootschappen met een monistische bestuursstructuur.8

De opname van specifieke voorschriften voor beursvennootschappen met een one tier-structuur in de Code kwam niet geheel uit de lucht vallen. De Commissie Tabaksblat had namelijk geconstateerd dat reeds enkele beursvennootschappen een monistische bestuursstructuur kenden. Zij sloot niet uit dat deze structuur meer en meer in zwang zou komen.9

Een voorbeeld van een beursvennootschap die reeds voor de inwerkingtreding van de Code een one tier-structuur kende, is Fortis NV.10 Fortis NV kende van oudsher een dualistische structuur. Zij was niet verplicht een raad van commissarissen in te stellen, omdat zij op grond van art. 2:153 lid 3 sub b BW was vrijgesteld van de structuurregeling.11 Volgens Van den Ingh was de wijziging van de bestuursstructuur ingegeven door het feit dat de Belgische partner van Fortis NV reeds een monistische structuur kende.12

Het beursgenoteerde Reed Elsevier NV hanteerde destijds een met een one tier board vergelijkbaar bestuursmodel.13 Naast een bestuur en een raad van commissarissen kende Reed Elsevier NV een extra orgaan in de vorm van een gecombineerde vergadering van bestuur en raad van commissarissen.14 Hierdoor kon zij enerzijds vasthouden aan de traditionele scheiding tussen bestuur en toezicht en anderzijds zoveel mogelijk aansluiten bij de one tier-structuur van Reed Elsevier Plc.

Hoewel het aantal Nederlandse beursvennootschappen met een dualistische structuur nog altijd in de meerderheid is, is het aantal beursvennootschappen met een monistische structuur sinds de inwerkingtreding van de Code in opmars.15 Vooral bij Nederlandse vennootschappen met een notering buiten Nederland is het monistische bestuursmodel in trek. In juli 2017 waren 33 van de 66 beursvennootschappen met een notering buiten Nederland uitgerust met een one tier board.16

Een voorbeeld van een Nederlandse vennootschap die mede door de invoering van de Nederlandse Corporate Governance Code 2003 is overgaan op een one tier-structuur, is Unilever NV.17 Tot de statutenwijziging in 2004 bestond het bestuur van Unilever NV slechts uit ‘uitvoerende’ bestuurders. Unilever NV kende geen raad van commissarissen. Net als Fortis NV was zij op grond van art. 2:153 lid 3 sub b BW vrijgesteld van de structuurregeling.18 Het toezicht op de raad van bestuur werd uitgeoefend door een of meer adviserende leden van de raad van bestuur.19 Laatstgenoemden voorzagen de raad van bestuur voorts van onafhankelijk advies over corporate governance en bedrijfs-, sociale en economische aangelegenheden. De adviserende leden waren formeel geen lid van de raad van bestuur.20

In 2004 wijzigde Unilever NV haar corporate governance-structuur. Een belangrijke wijziging betrof de omdoping van de adviserende leden van de raad van bestuur tot niet-uitvoerende bestuurders.21 Deze wijziging had de opheffing van de functie van adviserend lid van de raad van bestuur tot gevolg.22 Na de statutenwijziging maakten de voormalige adviserende leden in de hoedanigheid van niet-uitvoerende bestuurder deel uit van het bestuursorgaan.23

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.