4.3.2.4 Artikel 1 EP

Over de positieve verplichting om concrete handelingen te verrichten ter beëindiging van bestaande aantastingen van de door artikel 1ep beschermde belangen is zeer weinig rechtspraak. Bij aantastingen van de door artikel 1 ep beschermde belangen spitst het geschil zich namelijk veelal toe op de vraag of schadevergoeding voor die aantasting geboden moet worden en niet op de vraag of de activiteit die de aantasting veroorzaakt (door middel van concrete handelingen) beëindigd moet worden.1 Hoewel het niet noodzakelijk is dat het geschil zich bij artikel 1 ep toespitst op het bieden van schadevergoeding, is het in veel gevallen niet onbegrijpelijk. Activiteiten in de buurt van de eigendom hebben immers meestal niet tot gevolg dat die eigendom niet meer door de eigenaar naar eigen inzicht gebruikt kan worden.2 Daarnaast komt het voor dat klagers stellen dat bepaalde activiteiten een aantasting van hun eigendomsbelang veroorzaken, maar dat het ehrm er vervolgens voor kiest de zaak alleen onder artikel 8evrm inhoudelijk te behandelen.3 Ook daardoor is er weinig rechtspraak over de positieve verplichting om concrete handelingen te verrichten ter beëindiging van bestaande aantastingen van de door artikel 1 ep beschermde belangen.

Het arrest-Kostić/Servië is een schaars voorbeeld van een zaak waarin de positieve verplichting om concrete handelingen te verrichten ter beëindiging van een bestaande aantasting van het eigendomsbelang aan de orde was.4 De feitelijke situatie die aan dit arrest ten grondslag ligt is niet precies duidelijk, maar het lijkt erop dat het echtpaar Kostić samen met ene M.P. eigenaar van een huis was dat uit twee appartementen bestond, een van het echtpaar Kostić en een van M.P. In mei 1998 verkreeg M.P. een vergunning om zijn appartement te verbouwen en te vergroten. In september 1998 bevalen de bouwautoriteiten M.P. binnen drie dagen een deel van het nieuw gebouwde te slopen, omdat dit was gebouwd in afwijking van de vergunning. Naleving van dit sloopbevel werd echter jarenlang niet afgedwongen door de overheid, hoewel het echtpaar Kostić daar herhaaldelijk om had verzocht. Het ehrm overwoog dat het enkele bestaan van een illegaal bouwwerk een aantasting van het eigendomsbelang van het echtpaar Kostić opleverde. Het ehrm oordeelde vervolgens tamelijk bondig dat de overheid haar positieve verplichting om het sloopbevel ten uitvoer te leggen had geschonden. Daarom was volgens het ehrm sprake van een schending van artikel 1ep.5

Een vergelijkbare situatie deed zich voor in het arrest-Antonetto/Italië6 Antonetto was eigenaresse van een woning in Turijn. In 1964 verleende de overheid een vergunning voor de bouw van een flat op een perceel naast de woning van Antonetto. Tegen deze vergunning ging Antonetto in beroep. De hoogste nationale rechter oordeelde in enkele uitspraken dat de flat onder meer qua hoogte en omvang niet in overeenstemming was met de nationale regelgeving en dat de flat daarom geheel of gedeeltelijk gesloopt moest worden zodat alsnog aan die regelgeving voldaan zou worden. De overheid weigerde echter bij herhaling de gehele of gedeeltelijke sloop af te dwingen. Het ehrm overwoog dat de flat de woning van Antonetto gedeeltelijk uitzicht en licht had ontnomen en daardoor een waardevermindering van haar woning had veroorzaakt. Daarom was volgens het ehrm sprake van een aantasting van het eigendomsbelang. Het ehrm stelde een schending van artikel 1ep vast, omdat de overheid door na te laten de flat geheel of gedeeltelijk te slopen geen gevolg had gegeven aan de uitspraken van de nationale rechter.7

De rechtspraak over de positieve verplichting om concrete handelingen te verrichten ter beëindiging van bestaande aantastingen van de door artikel 1ep beschermde belangen is, zoals gezegd, schaars. Dat neemt niet weg dat die positieve verplichting mijns inziens in bepaalde situaties kan bestaan. Het gaat daarbij vooral om situaties waarin activiteiten in de omgeving van de eigendom tot gevolg hebben dat die eigendom in waarde daalt of dat het vrije gebruik van die eigendom belemmerd wordt. Bij zo’n waardedaling of gebruiksbelemmering kunnen de positieve verplichtingen met zich brengen dat de overheid concrete handelingen verricht om die activiteiten en daarmee de waardedaling of gebruiksbelemmering geheel of gedeeltelijk te beëindigen.8