6.5.3.5 Vrees voor te vergaande overheidsaansprakelijkheid ongegrond

Juridische en/of rechtspolitieke argumenten om de overheid als gebruiker van de in art. 6:173, 174 en 179 bedoelde zaken en dieren bij de toepassing van art. 6:181 een bijzondere positie te laten innemen, zijn er mijns inziens niet. Steun voor de opvatting dat de overheid (zowel het overheidsbedrijf als de klassieke overheid) onder het bedrijfsbegrip van art. 6:181 valt, kan in mijn ogen nog worden gevonden in het feit dat op deze ‘organisatie’ óók in de hoedanigheid van bezitter van dergelijke zaken1 en dieren2 de kwalitatieve aansprakelijkheid van de art. 6:173, 174 en 179 kan rusten. Illustratief is het Wilnis-arrest waarin het Hoogheemraadschap, een overheidslichaam, als bezitter van een verschoven veendijk onder het toepassingsbereik van art. 6:174 viel. Dit terwijl niet eens aan de gedachte van gevaarverhoging,3 het profijtbeginsel4 en het verzekeringsargument5 was voldaan.6 Het gaat uiteraard te ver om vanwege het enkele feit dat een bepaalde (rechts)persoon ex art. 6:173, 174 en 179 (ook) als bezitter kwalitatief aansprakelijk kan zijn, aan te nemen dat diezelfde persoon dáárom ook als ‘bedrijfsmatige’ gebruiker ex art. 6:181 kan hebben te gelden. Ware dat anders, dan zou in feite eenieder als ‘bedrijfsmatige’ gebruiker ex art. 6:181 aangemerkt kunnen worden, aangezien in theorie ook eenieder bezitter van een schadeveroorzakend(e) zaak of dier kan zijn. Niettemin meen ik dat hier toch een steunargument vóór overheidsaansprakelijkheid ex art. 6:181 valt te signaleren: indien men, uit angst voor een te vergaande aansprakelijkheid, een principiële uitsluiting van de overheid van de kwalitatieve aansprakelijkheden ex art. 6:173, 174 en 179 jo. 181 zou hebben voorgestaan, zouden deze aansprakelijkheden ook niet op de overheid als bezitter hebben kunnen rusten. Niet ter discussie staat echter dat de overheid als bezitter kwalitatief aansprakelijk kan zijn op grond van art. 6:173, 174 en 179. Ik zie niet in dat een dramatisch andere uitkomst bereikt zou moeten worden wanneer diezelfde overheid de in deze artikelen bedoelde zaken bij de uitvoering van haar taken gebruikt (art. 6:181) zónder daarvan bezitter te zijn. Hierbij valt nog aan te tekenen dat het argument van ‘gevaarverhoging’ – de grondgedachte achter de aansprakelijkheden van de art. 6:173, 174 en 179 -7 in de regel juist zal opgaan zodra de overheid een zaak niet enkel bezit maar in het kader van haar activiteiten ‘gebruikt’.

Dat de overheid ‘integraal’ onder het toepassingsbereik van art. 6:181 valt, sluit aan bij de dogmatische plaatsbepaling van art. 6:181 ten opzichte van art. 6:170 en 171: niet art. 6:171 maar art. 6:170 fungeert als inspiratiebron voor de toepassing van art. 6:181.8 Relevant is dat waar art. 6:171 enkel ziet op het overheidsbedrijf en niet ook op de klassieke overheid als opdrachtgever van zelfstandige hulppersonen, een dergelijk onderscheid door art. 6:170 niet wordt gemaakt aangezien íeder overheidslichaam ex art. 6:170 ‘verantwoordelijk’ is voor fouten van zijn ondergeschikten begaan bij de taakvervulling.9

Ten slotte is een voordeel van de door mij voorgestane benadering, waarin de overheid ‘integraal’ onder de reikwijdte van art. 6:181 valt, dat ter toepassing van deze bepaling het lastige en toch enigszins gekunstelde onderscheid tussen het overheidsbedrijf en de klassieke overheid – anders dan op het terrein van art. 6:171 – niet gemaakt hoeft te worden.