2.3.2.5 Voorlichtende taak op grond van het beginsel van de dienende overheid

Het vierde rechtsstatelijke beginsel als juridische grondslag voor de voorlichtende taak van de Belastingdienst is het beginsel van de dienende overheid.

In een rechtsstaat behoort de overheid ‘dienend’ te zijn aan de samenleving, zo verwoordt Scheltema’s beginsel van de dienende overheid.1 Schlössels meent dat de overheid uit dienstbetoon voorlichting moet geven aan burgers over de inhoud van regelgeving en de toepassing ervan.2 Nicolaï betoogt dat de administratie in het kader van ‘actief dienstbetoon’ een dienstvaardige en behulpzame opstelling zou moeten hebben.3

Ook in de fiscale literatuur wordt voorlichting door de Belastingdienst beschouwd als uitvloeisel van een dienende houding. Zo betoogt Feteris dat van de overheid – waaronder de Belastingdienst – méér wordt verlangd dan dat de overheid zich (slechts) onthoudt van tegenwerking van haar burgers bij het uitoefenen van hun rechten’.4 Er mag van de overheid ook – aldus Feteris – ‘een zekere hulpvaardigheid, een zeker dienstbetoon worden verwacht’. De Belastingdienst legt volgens Feteris ‘dan ook terecht veel nadruk op een dienstverlenende houding en voorlichting.’5 Gribnau legt een expliciete link met het beginsel van de dienende overheid en betoogt dat dit beginsel onder andere betekent ‘dat de belastingdienst de verantwoordelijkheid heeft voor bijvoorbeeld goede en snelle voorlichting aan belastingplichtigen’.6 Smit benadrukt dat belastingplichtigen doorgaans afhankelijk zijn van een goede taakbehartiging door de fiscale overheid.7 Hij acht het in dat kader van groot belang dat het ‘dienend karakter’ van de Belastingdienst ten opzichte van belastingplichtigen wordt vormgegeven door een actief, klantgericht optreden (‘dienstbetoon’). Schonis betoogt dat de Staat die hoge eisen stelt aan zijn burgers daar zelf adequaat handelen tegenover moet stellen.8 Dan gaat het volgens hem niet alleen om een houding met dienstbetoon bij de heffing en invordering, maar ook aan goede voorlichting (zowel algemeen als individueel).

In de fiscale rechtspraak is soms te zien dat van de Belastingdienst uit oogpunt van ‘behoorlijkheid’ voorlichting mag worden verwacht. Zo overweegt Hof Den Bosch in zijn uitspraak van 14 september 2001:

Kortom, de voorlichtende taak van de Belastingdienst is niet louter ‘service’, maar vloeit voort uit een norm voor de overheid om zich dienstbaar op te stellen jegens haar burgers. Het voorgaande roept de vraag op of de belastingrechter daarmee voldoende rekening houdt, nu het risico op onjuiste voorlichting in beginsel bij de burger ligt (paragraaf 4.3, 4.7, 7.3). Wordt de burger dan een ‘dienst’ verleend?10