2.8.2 Zuivere splitsingsvarianten

S is de splitsende rechtspersoon en zijn vermogen gaat in het kader van de splitsing over naar de al bestaande verkrijgende rechtspersonen (V1 en V2). X wordt door de zuivere splitsing aandeelhouder van V1 als V2. Y en Z blijven aandeelhouder van V1 respectievelijk V2.2

In dit geval gaat het vermogen van de splitsende rechtspersoon (S) in het kader van de splitsing over naar de bij de splitsing nieuw opgerichte verkrijgers (V1 en V2). X wordt door de zuivere splitsing aandeelhouder van zowel V1 als V2.

Een bijzondere variant van de zuivere splitsing is de zogeheten ‘evenredige splitsing’.3 Vereist is dat alle verkrijgende vennootschappen bij de splitsing worden opgericht. De aandeelhouders van de splitsende vennootschap worden van deze verkrijgers aandeelhouder en wel evenredig aan hun aandeel in de splitsende vennootschap (art. 2:334hh, lid 2, BW). De evenredige splitsing is uitsluitend mogelijk tussen NV’s en BV’s en kan, bijvoorbeeld, als volgt worden geïllustreerd.4

Het vermogen van de splitser (S) gaat onder algemene titel over naar de nieuw opgerichte verkrijgende rechtspersonen (V1 en V2). De aandeelhouders van de splitser, X en Y, worden evenredig aan hun aandeel in de splitsende rechtspersoon (30%-70%) aandeelhouder van de verkrijgers.5

S is de splitsende rechtspersoon en zijn vermogen gaat onder algemene titel over naar enerzijds de al bestaande V1 en anderzijds de nieuw opgerichte V2. X wordt door de zuivere splitsing aandeelhouder van zowel V1 als V2. Y blijft aandeelhouder van V1. Omdat Y geen aandelen hield in de splitser (S) verkrijgt hij geen aandelen in V2.

Het vermogen van de splitsende rechtspersoon (S) gaat onder algemene titel over naar de verkrijgende rechtspersonen (V1 en V2).6 De onderscheiden aandeelhouders van S, te weten X en Y, worden aandeelhouder van de onderscheiden verkrijgende rechtspersonen. X wordt aandeelhouder van V1 en Y wordt aandeelhouder van V2. Deze in art. 2:334cc BW nader uitgewerkte splitsingsvorm wordt vaak aangeduid met aandeelhouderssplitsing of ruziesplitsing, omdat het aandeelhoudersbestand van de splitsende rechtspersoon wordt verdeeld over de verkrijgende rechtspersonen. Deze splitsingsvariant vormt één van de uitzonderingen op de hoofdregel van art. 2:334e, lid 1, BW dat de aandeelhouder(s) van de splitsende rechtspersoon door de splitsing aandeelhouder(s) worden van alle verkrijgende rechtspersonen. Zie onderdeel 2.7.1. Overigens is ‘ruzie’ geen constitutief vereiste voor het tot stand brengen van deze splitsingsvariant.7 Een ruziesplitsing is volgens de duidelijke tekst van art. 2:334cc, lid 1, BW alleen mogelijk in de vorm van een zuivere splitsing. Voorts dienen alle bij deze splitsing betrokken rechtspersonen NV’s of BV’s te zijn. Het is niet vereist dat alle aandeelhouders van de splitsende rechtspersoon enig aandeelhouder worden van een verkrijgende rechtspersoon.8 Het volgende voorbeeld kan dit verduidelijken.

In deze constellatie gaat het vermogen van de splitser (S) onder algemene titel over naar twee nieuw opgerichte verkrijgers (V1 en V2). Het aandeelhoudersbestand van S wordt in die zin uit elkaar gehaald dat X enig aandeelhouder wordt van V1, terwijl Y en Z samen aandeelhouder worden van V2.

In de literatuur is uitgebreid aandacht besteed aan een bijzondere variant van de aandeelhouderssplitsing, de zogenoemde ‘vereenvoudigde aandeelhouderssplitsing’. Met behulp van deze figuur zou een joint-venture kunnen worden beëindigd, zonder dat de verkrijgende rechtspersonen aandelen toekennen.9 Schematisch:

De aandeelhouders (X en Y) van de splitsende NV of BV (S) treden op als verkrijgende rechtspersoon zonder dat zij aandelen toekennen. Deze splitsingsvariant lijkt niet te passen in de omschrijving van een ruziesplitsing in art. 2:334cc, lid 1, BW. Daarin is namelijk bepaald dat de onderscheiden aandeelhouders van de splitser, in dit geval X en Y, aandeelhouder worden van onderscheiden verkrijgers: dit zou betekenen dat de verkrijgers aandelen in zichzelf moeten toekennen.10 In de literatuur is betoogd dat deze variant desondanks mogelijk is door art. 2:334cc, lid 1, BW te combineren met art. 2:334e, lid 2, BW.11 De als eerste genoemde bepaling bewerkstelligt in deze uitleg dat het aandeelhoudersbestand uit elkaar wordt gehaald. De laatstgenoemde bepaling is vervolgens nodig om te voorkomen dat iedere verkrijgende rechtspersoon, tevens aandeelhouder van de splitser, aandelen aan zichzelf moet toekennen. Dit betoog wordt door andere auteurs op hun beurt echter als volgt bestreden:

Weer anderen verdedigen dat de vereenvoudigde aandeelhouderssplitsing kan worden geëffectueerd zonder toepassing van art. 2:334cc BW. De splitsingsvariant zou mogelijk zijn omdat (i) een zuivere splitsing kan worden doorgevoerd met bestaande verkrijgers, (ii) ex art. 2:334e, lid 2, BW geen aandelen hoeven te worden toegekend, terwijl (iii) de aandelen in de splitser ex art. 2:334x, lid 4, BW vervallen.13 Deze redenering wordt ten slotte door anderen weer bestreden.14

Gelet op de zojuist geschetste uiteenlopende meningen is het, althans voor mij, allerminst zeker dat de vereenvoudigde aandeelhouderssplitsing kwalificeert als rechtsgeldige splitsing in civielrechtelijke zin.15 Mocht dat niet het geval zijn, dan kan via een omweg dezelfde eindstructuur worden bereikt. De eerste stap in dat alternatief is een reguliere aandeelhouderssplitsing ex art. 2:334cc BW met twee nieuw opgerichte BV’s/NV’s als verkrijgers. De tweede stap bestaat uit juridische fusies16 waarin deze verkrijgende NV’s/BV’s betrokken zijn als verdwijnende rechtspersonen en hun onderscheidenlijke aandeelhouders/lichamen als verkrijgende rechtspersonen. Mocht een vereenvoudigde aandeelhouderssplitsing daarentegen wel mogelijk zijn, dan moet worden bedacht dat daaraan slechts NV’s en BV’s kunnen deelnemen.17

De aandeelhouders (X en Y) van de splitser (S) worden aandeelhouder van alle verkrijgers (V1 en V2), zij het dat de verhouding waarin zij in de diverse verkrijgers participeren (40%-60% respectievelijk 60%-40%) afwijkt van participatieverhouding in de splitser (50%-50%). Tijdens de parlementaire behandeling van de civielrechtelijke splitsingsregeling is door de wetgever – naar aanleiding van een preadvies18 – aandacht besteed aan de vraag of deze splitsingsvorm is te rangschikken onder art. 2:334cc BW. De wetgever heeft als volgt gemotiveerd dat deze wijze van zuivere splitsing niet mogelijk is:19

In de literatuur is voorts aandacht besteed aan de volgende splitsingsvariant:21

Het vermogen van de splitsende rechtspersoon (S) gaat onder algemene titel over naar (in dit geval) drie verkrijgende rechtspersonen: V1, V2 en V3. Met deze variant wordt een aandeelhouderssplitsing en een reguliere zuivere splitsing gecombineerd.22 De figuur wordt ook wel ‘vermogenssplitsing’ genoemd. De aandeelhouders (X en Y) worden voor een deel van het vermogen van de splitser (S) uit elkaar gehaald, namelijk voor zover dat vermogen overgaat naar V1 en V2. Voor zover het vermogen overgaat naar V3 blijven zij gezamenlijk participeren. Omdat hier deels sprake is van een aandeelhouderssplitsing ex art. 2:334cc BW, is ook deze splitsingsvariant uitsluitend mogelijk met NV’s/BV’s.

Het vermogen van de splitsende rechtspersoon (S) gaat onder algemene titel over naar de verkrijgende rechtspersonen V1 en V2. Aandeelhouder X van de splitsende rechtspersoon wordt aandeelhouder van zowel V2, waarin Z al participeert, als van een groepsmaatschappij (GM) van V1, waarin Y al participeert. Wat betreft dit laatste is sprake van een driehoekssplitsing ex art. 2:334ii BW. Onverkorte toepassing van de in art. 2:334e, lid 1, BW opgenomen hoofdregel dat de aandeelhouder(s) van de splitsende rechtspersoon – in dit geval is dat uitsluitend X – aandeelhouder(s) worden van alle verkrijgers, zou een blokkade kunnen opwerpen in situaties waarin een verkrijgende rechtspersoon (in dit geval V1) vóór de splitsing tot een groep behoort. De aandelen in deze verkrijger zouden als gevolg van de splitsing namelijk niet langer volledig in handen zijn van het ‘groepshoofd’, in dit geval GM. Zonder de mogelijkheid van een driehoekssplitsing zou de splitsing zelfs het groepsverband kunnen verbreken.23 Om die reden bestaat de driehoekssplitsing als gevolg waarvan de verkrijgende rechtspersoon V1 niet zelf aandelen toekent aan de aandeelhouder(s) van de splitsende rechtspersoon (in dit geval X). De aandelen worden toegekend door een groepsmaatschappij (GM) van deze verkrijger.24 Aan een driehoekssplitsing kunnen uitsluitend NV’s en BV’s deelnemen. Art. 2:334ii, lid 2, BW maakt duidelijk dat een driehoekssplitsing alleen mogelijk is als de groepsmaatschappij (GM) alleen of samen met een andere groepsmaatschappij25 het gehele geplaatste kapitaal van de verkrijgende vennootschap (V1) verschaft.26