7.2.0 Introductie

Het fiscale recht hanteert – net als de rest van het bestuursrecht1 – een onderscheid tussen het rechtszekerheidsbeginsel en het vertrouwensbeginsel. Op basis van het rechtszekerheidsbeginsel moet het objectieve recht kenbaar en duidelijk zijn en worden nageleefd. Bij het vertrouwensbeginsel gaat het om de bescherming van gerechtvaardigde (subjectieve) verwachtingen van de burger over toekomstig handelen van de overheid2 De achterliggende gedachte van het vertrouwensbeginsel is dus dezelfde als in het reguliere bestuursrecht3, hetgeen de mogelijkheid van het transponeren van ideeën uit het fiscale recht naar het niet-fiscale recht onderstreept.

In het fiscale recht is een contra-legemtoepassing van het vertrouwensbeginsel – die gelet op de gebonden bevoegdheden in het belastingrecht vrijwel steeds aan de orde is bij honorering van een beroep op het vertrouwensbeginsel4 – sinds de Doorbraak-arresten5 geaccepteerd. Waar in het reguliere bestuursrecht verschillende belangen tegenover het belang op honorering van gerechtvaardigd vertrouwen kunnen bestaan en de bestuursrechter die door het bestuursorgaan gemaakte belangenafweging toetst, moet de fiscale rechter een andere afweging maken. De Hoge Raad heeft een afwegingskader ontwikkeld dat uitgaat van een botsing tussen het vertrouwensbeginsel en het legaliteitsbeginsel, waarbij de vraag moet worden beantwoord of

Vervolgens heeft de fiscale rechtspraak een duidelijk kader ontwikkeld voor de beoordeling in welk geval aan welk beginsel voorrang moet worden verleend.7

In tegenstelling tot het reguliere bestuursrecht kent het belastingrecht een vertrouwensleer waarin een onderscheid wordt gemaakt tussen (i) verschillende vormen van vertrouwenwekkende uitlatingen en (ii) daarbij behorende voorwaarden voor een succesvol beroep op het vertrouwensbeginsel.8 Voor dit onderzoek zijn de volgende hoofdcategorieën van uitlatingen die de Hoge Raad onderscheidt van belang: algemene voorlichting, individuele inlichtingen en toezeggingen.9 De belastingrechter beoordeelt bij een beroep op het vertrouwensbeginsel hoe de betrokken uitlating juridisch moet worden geduid (bijvoorbeeld als inlichting of toezegging)10 en vervolgens toetst hij aan de bij die categorie behorende voorwaarden.11 Dit is een duidelijk verschil met het in het vorige hoofdstuk behandelde bestuursrecht waar in alle gevallen het stappenplan van de Dakterras-uitspraak wordt toegepast.

In het navolgende bespreek ik de voorwaarden voor een succesvol beroep op het vertrouwensbeginsel in geval van algemene voorlichting en inlichtingen (paragraaf 7.2.1) en toezeggingen (paragraaf 7.2.2).

Daaruit zal blijken dat de terughoudendheid bij het honoreren van een beroep op het vertrouwensbeginsel slechts geldt bij voorlichting en inlichtingen. Op toezeggingen mag, gelet op de voor die uitlating geldende voorwaarden voor een geslaagd beroep op het vertrouwensbeginsel, in beginsel worden vertrouwd.12