17.3.1.4.2 Bezwaarfase

Een bijzonderheid die in de bezwaarfase speelt, is de motiveringseis van art. 6:5 Awb. Deze eis strekt ertoe heroverweging van het bestreden besluit mogelijk te maken. Wil een bezwaarschrift ontvankelijk zijn, dan moet de boeteling aangeven wat de gronden van zijn bezwaar tegen de (boete)beschikking zijn. Uit het arrest van de belastingkamer van de HR van 8 maart 2003, nr. 34 992, volgt dat de waarborgen van art. 6 EVRM meebrengen dat in zaken waarin een boete aan de orde is, die motivering summier mag zijn.2 Onder omstandigheden kan die ook erin bestaan dat de betrokkene stelt het met de voor de boete gegeven gronden niet eens te zijn en daarbij stelt dat standpunt niet nader te kunnen motiveren zonder zichzelf te incrimineren. Een dergelijke motivering zal in het algemeen mogelijk zijn zonder dat een verklaring wordt afgelegd ter zake van de gedragingen die aanleiding hebben gegeven tot de verhoging.3

In zijn noot onder deze uitspraak wijst Feteris erop dat de spanning tussen de motiveringsplicht en het zwijgrecht is beperkt tot specifieke situaties, in het bijzonder die waarin de bewijslast met betrekking tot de onderliggende fiscale correcties niet op de inspecteur rust (zoals steeds geldt met betrekking tot de opgelegde boete), maar op de boeteling zelf.4 Dit laat mijns inziens onverlet dat de boeteling die aangeeft dat hij zijn bezwaar tegen de boetebeschikking niet (nader) kan motiveren zonder zichzelf te belasten, zichzelf daardoor juist belast. Dit speelt ook wanneer hij ter motivering van zijn bezwaar aanvoert dat de beboetbare overtreding niet is bewezen.5 Enkel wanneer hij geen beboetbaar feit heeft begaan, hoeft hij niet te vrezen voor mogelijke zelfbelasting.

Onder omstandigheden staat het EHRM toe dat bewijsgevolgen worden verbonden aan het zwijgen van de verdachte (vgl. John Murray).6 Wanneer deze proceshouding geen ‘bewijs’ oplevert, dan kan die houding toch (onbewust) meewegen in de waardering van de wel beschikbare bewijsmiddelen; ook in de latere beroepsprocedure tegen een afwijzende uitspraak op bezwaar (al zal dit wel niet in de uitspraak van de rechter zijn te lezen). Hier kan meespelen dat de belastingkamer van de HR, in lijn met de rechtspraak van het EHRM, onder omstandigheden toestaat dat een bestraffende sanctie (mede) steunt op bewijsvermoedens.7