9.3.1 De risicoaansprakelijkheden

De meest in het oog springende gevallen van verplichtingen tot schadevergoeding zonder dat daar een normschending aan vooraf is gegaan, zijn die uit Afdeling 6.3.2 BW over kwalitatieve aansprakelijkheden. De verschillende aansprakelijkheden uit die Afdeling verschillen iets in aard – soms gaat het om aansprakelijkheid voor een ander, soms om aansprakelijkheid voor een zaak – maar het resultaat is hetzelfde: een persoon (‘de verantwoordelijke’) wordt verantwoordelijk gehouden voor schade die is ontstaan buiten een door hem begane fout om. Deze artikelen scheppen geen plichten waarvan nakoming gevorderd kan worden. Natuurlijk is het wel mogelijk dat er een toezichts- of zorgplicht bestaat die parallel loopt aan de door het artikel gecreëerde aansprakelijkheid – zoals de plicht een opstal te onderhouden, toezicht op kinderen te houden of ondergeschikten afdoende te instrueren – maar het punt van deze artikelen is juist dat het bestaan en de schending van zo’n plicht voor de verplichting tot schadevergoeding niet nodig is.

Een ander wettelijk voorbeeld van een directe plicht tot schadevergoeding vormt de verplichting van de belanghebbende om, voor zover zijn belang naar behoren is behartigd, de zaakwaarnemer de schade te vergoeden, die deze als gevolg van de waarneming heeft geleden.1 Hier heeft degene wiens belangen zijn behartigd vanzelfsprekend geen norm geschonden door zijn belangen te laten behartigen. Daar had hij per definitie geen zeggenschap over. Toch vinden we het kennelijk redelijk dat als een derde kosten maakt, die kosten dan wel voor rekening van de belanghebbende komen.2 En als we de blik iets breder werpen, dan blijkt dat dit soort plichten zo vreemd nog niet zijn.