6.4.2 Inleiding: het examen in het middelbaar beroepsonderwijs onder het geldend recht

Een beroepsopleiding wordt afgesloten met een examen en het voltooien van de beroepspraktijkvorming.1 Het bevoegd gezag van een onderwijsinstelling dient een student in de gelegenheid te stellen het examen af te leggen. 2 Het uitgangspunt bij de examinering is dat de primaire verantwoordelijkheid voor de examens berust bij de onderwijsinstelling.3 Deze verantwoordelijkheid bestaat volgens de wetgever uit het realiseren van de kwaliteit van de examens, alle taken in de examenketen, de kwaliteitszorg voor de examens en de publieke verantwoording over de examenkwaliteit.4 De wijze waarop de examens afgenomen moeten worden, wordt nader ingekaderd door de examenstandaarden. De examenstandaarden zijn bij ministeriële regeling vastgestelde landelijke standaarden waarin wordt beschreven waaraan de kwaliteit van de examens van de beroepsopleidingen dient te voldoen.5 In de Regeling standaarden examenkwaliteit mbo zijn de volgende twee standaarden vastgesteld:

De examenkwaliteit van een opleiding is ‘voldoende’ als beide standaarden met een voldoende worden beoordeeld.

Als een onderwijsinstelling niet voldoet aan de examenstandaarden kan zijn ‘recht op examinering’ ingetrokken worden.7 Dit recht lijkt te zijn bedoeld als een bevoegdheid van de onderwijsinstelling om studenten te examineren en om diploma’s te mogen verstrekken.8 Uit de memorie van toelichting bij de wet waarin dit recht is geïntroduceerd blijkt dat elke opleiding die in het Centraal Register Beroepsopleidingen is geregistreerd beschikt over het recht op examinering.9 In de Web wordt niet beschreven hoe het recht op examinering verkregen wordt of welke bevoegdheden aan dit recht zijn verbonden. Het is dan ook niet duidelijk welke bevoegdheid wordt ontnomen als het recht op examinering wordt ingetrokken.

Een instelling hoeft het recht op examinering niet zelf uit te oefenen, maar kan de examinering ook uitbesteden aan een exameninstelling10 of aan een andere onderwijsinstelling.11 De examinering kan enkel uitbesteed worden aan een examen- of onderwijsinstelling die beschikt over het recht op examinering. Een instelling kan er bijvoorbeeld voor kiezen om de examinering uit te besteden omdat ze dit doelmatig acht. Een instelling kan hiertoe echter ook verplicht worden, zodat studenten alsnog een diploma of certificaat kunnen halen, bijvoorbeeld indien het recht op examinering van de betreffende instelling is ingetrokken omdat niet werd voldaan aan de examenstandaarden.12 Examinering kan enkel uitbesteed worden met betrekking tot alle examentaken en voor het gehele examen van een beroepsopleiding. Als de examinering wordt uitbesteedt stelt de examencommissie van de instelling waaraan is uitbesteed de uitslag van het examen vast. Op het diploma wordt echter de naam van de instelling genoemd waaraan de student staat ingeschreven.13