3.2.1.1 De erkenning van het afgescheiden vermogen

Al in 1880 maakte de Hoge Raad duidelijk dat de VOF geen rechtspersoon is met een eigen vermogen, maar dat het ten behoeve van de vennootschap gevormde vermogen het gemeenschappelijke vermogen van de vennoten is.1 In 1881 stonden de preadviezen van Hingst en Loder wat betreft de discussie over de status van het vennootschappelijk vermogen lijnrecht tegenover elkaar: volgens Hingst heeft de VOF een afgescheiden vermogen, volgens Loder niet.2 Loders standpunt krijgt de meeste aanhangers, maar toch wint uiteindelijk het standpunt van Hingst, die als raadsheer bij de Hoge Raad (hij is kort na vermelde discussie benoemd) mede verantwoordelijk is voor een opvallend arrest uit 1889. In dit arrest kent de Hoge Raad voor het eerst een zekere mate van zelfstandigheid toe aan het vennootschappelijk vermogen in de verder niet gemotiveerde overweging:

Bijna negen jaar later herhaalde de Hoge Raad dit oordeel in het welbekende arrest Boeschoten/Besier, deze keer met een motivering.4 Het ging in deze zaak om de vraag of de schuldeisers van een VOF na ontbinding van die VOF als gevolg van het faillissement van de vennoten bij voorrang boven de privéschuldeisers van de vennoten uit de baten van de VOF moeten worden voldaan. De rechter-commissaris die de rangschikking van schuldeisers opmaakte, meende van wel, hetgeen door het Hof Amsterdam5 werd bevestigd. Boeschoten, die het er niet mee eens was dat hij als privécrediteur van de vennoten was gerangschikt ná de zaakscrediteuren, stelde tegen de uitspraak van het Hof cassatieberoep in. Advocaat-generaal (A-G) Patijn concludeerde dat de zaaksschuldeisers geen voorrang moeten krijgen boven de privéschuldeisers, omdat een zodanige wettelijk bepaalde rangorde ontbreekt én omdat de zaakscrediteuren bij de verstrekking van krediet helemaal niet af zouden gaan op de grootte van het vennootschappelijk vermogen, maar op de vermogendheid van alle afzonderlijke hoofdelijk aansprakelijke vennoten. De Hoge Raad volgde de A-G niet en besliste:

en verderop in het arrest over dit afgescheiden vermogen:

Een belangrijk argument voor de Hoge Raad om het afgescheiden vermogen bij de VOF in Boeschoten/Besier te erkennen, is het historische argument dat is weergegeven in de één na laatste overweging van het arrest: al in het Romeinse recht werd voor handelsondernemingen de mogelijkheid van een zelfstandig, van de overige goederen van de eigenaren afgescheiden vermogen aangenomen en het stelsel van de Nederlandse wet stemt overeen met de opvatting die sinds enkele eeuwen in het handelsrecht van verschillende volkeren gevonden wordt en die praktijk was in het Oudvaderlandse recht.6 De door de Hoge Raad vastgestelde status van het vennootschappelijk vermogen was dus eigenlijk niets nieuws.7

Kort samengevat is het vennootschappelijk vermogen dus niet het vermogen van de VOF, die immers geen rechtspersoon is, maar van de vennoten. Het vermogen vermengt zich echter niet met het overige (privé-)vermogen van de vennoten, maar is daarvan afgescheiden. Wat betekent het nu voor de vennoten dat een deel van hun privévermogen is afgescheiden en hoe verhoudt dit zich tot art. 3:276 BW, welk artikel bepaalt dat schuldeisers zich kunnen verhalen op alle goederen van hun schuldenaar? Deze vragen komen aan de orde in de paragrafen 2.1.2. en 2.1.3. In de daarna volgende paragrafen en hoofdstukken ga ik dieper in op diverse aspecten van het afgescheiden vermogen.