3.2.1 Een beknopt overzicht van de Nederlandse onteigenings geschiedenis

Het begin van de Nederlandse onteigeningsgeschiedenis wordt meestal in verband gebracht met het jaar 1841. In dat jaar trad de eerste Nederlandse onteigeningswet in werking (zie hieronder § 3.2.2.3). Het onteigeningsinstrument heeft echter al veel oudere wortels. Zo zijn er bijvoorbeeld voldoende aanwijzingen dat er reeds in het Oude Egypte privé-eigendom kon worden weggenomen door de staat of lokale autoriteiten voor publieke doeleinden. 1Met zekerheid kan worden gezegd dat er in de vijfde eeuw v. Chr. in het Midden-Griekse land Boeotië wetgeving bestond die lokale gemeenten toestond land en opstallen te onteigenen voor de bouw van publieke werken, zoals wegen en tempels. 2Nog weer later, in de tijd van het Romeinse Keizerrijk, werden burgers onteigend voor bijvoorbeeld de bouw van aquaducten. 3Het valt op dat een vorm van deskundigenadvisering in al deze historische voorbeelden voorkwam. 4Ook in Nederland werd er reeds onteigend in de periode vóór 1841. Daar is een aantal fraaie voorbeelden van. Ik noem hier slechts de onteigening ten behoeve van de oprichting van de Universiteit Leiden (1574),5 die ten behoeve van de Haarlemmertrekvaart (4 april 1631) en de stadsuitbreiding van Amsterdam (2 mei 1631).6 Het gaat het bestek van dit boek ruimschoots te buiten om uitgebreid stil te staan bij deze minder recente onteigeningsgeschiedenis. Ik volsta met een verwijzing naar anderen. 7Ik start hieronder zelf met de (Franse) onteigeningswet van 1810, omdat die wet reeds een groot aantal elementen bevatte, waaronder de advisering door deskundigen, die vandaag nog in de wet terugkomen.