3.3.1.2 Oligopolistische markten

Een andere marktvorm is de oligopolistische markt. Deze markt bevindt zich tussen de markt van perfecte concurrentie en de hierna nog te bespreken monopolistische markten. Een oligopolistische markt heeft een beperkt aantal leidende spelers (bijvoorbeeld vijf), en wordt daarom gekenmerkt door een relatief hoge concentratiegraad.1 Bovendien zijn er substantiële toetredingsbarrières waardoor de op de markt actief zijnde ondernemingen niet hoeven te vrezen voor potentiële concurrentie. Omdat er weinig aanbieders zijn van het product, zullen zij elkaar kennen.2 Dat betekent ook dat de spelers zich ervan bewust zijn dat hun marktpositie wordt beïnvloed door het marktgedrag van de andere spelers. Stel dat een van de aanbieders besluit om zijn prijs te verlagen, dan zullen de andere spelers dat direct merken, en daar waarschijnlijk op reageren. Een bekend voorbeeld van een oligopolistische markt is de markt van vliegtuigfabrikanten.3 Er zijn slechts een paar bouwers op die markt actief en er zijn grote toetredingsdrempels. Een ander voorbeeld is de markt van vrachtwagenfabrikanten.4 Zo waren in het truckkartel zes bouwers betrokken namelijk Scania, Daimler, DAF, Iveco, MAN en Volvo/Renault.5

Oligopolistische markten zijn vanuit mededingingsperspectief met name interessant vanwege de interactie die er kan bestaan tussen de aanbieders, waardoor het risico bestaat op kartelvorming. Door het Hof is in het arrest T-Mobileoverwogen dat de uitwisseling van informatie op een oligopolistische markt met een hoge concentratiegraad die de ondernemingen in staat stelt kennis te krijgen van de marktposities en de marketingstrategie van hun concurrenten, de nog resterende mededinging tussen de ondernemers merkbaar beïnvloedt.6 Door mededingingsautoriteiten zal daarom sneller worden aangenomen dat er sprake is van samenspanning indien informatie-uitwisseling plaatsvindt op een oligopolistische markt. Op zich is het niet verkeerd of verboden als aanbieders bij het bepalen van hun marktgedrag rekening houden met de mogelijke reacties van hun concurrenten. Ondernemingen mogen immers reageren of anticiperen op het gedrag van hun concurrenten. Het gevaar bestaat wel dat, juist omdat er weinig spelers zijn die elkaar kennen en relatief gemakkelijk elkaars marktgedrag kunnen achterhalen, zij samenspannen.

Uit de economische literatuur blijkt dat in een oligopolistische markt meer kans bestaat op kartelvorming.7 Dat komt door de volgende marktkenmerken: weinig aanbieders, een hoge concentratie, toetredingsbarrières, gelijksoortige/homogene producten (weinig productdifferentiatie is mogelijk), dezelfde kostenstructuren, markttransparantie, coördinatie mechanismen, kopers hebben weinig macht, een geringe conjunctuurcyclus en een lage innovatie.8 Mededingingsautoriteiten zijn vanwege die kenmerken extra alert op samenspanning als een markt oligopolistische trekken heeft. Als er geen harde feiten op tafel liggen, is het echter lastig voor de toezichthouder (of benadeelden) om aan te tonen dat er sprake is van kartel. In hoofdstuk 2 behandelde ik in het kader van het kartelverbod de categorie ‘onderling afgestemde feitelijke gedragingen’, waarbij dit bewijs van afgestemd marktgedrag in een oligopolistische markt een belangrijke rol speelt.