5.2.4 Conclusie

Het Obliegenheit-karakter van het leerstuk rechtsverwerking roept de vraag op of het aannemen van rechtsverwerking zonder dat is gebleken van enig nadeel aan schuldenaarszijde mogelijk is. Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad kan dat: op grond van gerechtvaardigd vertrouwen bij de schuldenaar dat de schuldeiser zijn vordering zou laten liggen, kan in beginsel rechtsverwerking worden aangenomen. In deze paragraaf werd geconcludeerd dat het aannemen van rechtsverwerking op grond van gerechtvaardigd vertrouwen alleen dan niet problematisch is, wanneer in dergelijke gevallen ook de lat voor het aannemen van stilzwijgende afstand van recht wordt gehaald. Afstand van recht is een rechtshandeling, die in essentie is gebaseerd op de wilsvertrouwensleer. Gerechtvaardigd vertrouwen van de ex-schuldenaar dat de ex-schuldeiser afstand van zijn recht heeft gedaan kan het rechtsgevolg van afstand van recht voldoende legitimeren. Het is misschien zuiverder om rechtsverwerking op grond van gerechtvaardigd vertrouwen als afstand van recht te construeren, maar praktisch maakt dit alles weinig verschil. Ik zie zelfs een voordeel om in dergelijke gevallen met rechtsverwerking te werken, omdat dit leerstuk de rechter in staat stelt bij de bepaling van de sanctie meer maatwerk te leveren. Het rechtsgevolg van afstand van recht is vrij eendimensionaal: het recht of de bevoegdheid verdwijnt uit het vermogen van de rechthebbende of levert schuldvernieuwing op.

Tot slot werd gesignaleerd dat in rechtspraak over rechtsverwerking gebaseerd op gerechtvaardigd vertrouwen vaak toch sprake is van een vorm van nadeel. Dat is ook logisch: nadeel is zo’n breed begrip, dat bij gevallen van rechtsverwerking op basis van gerechtvaardigd vertrouwen daarnaast sprake is van enig nadeel. Nadeel kan al bestaan in de enkele omstandigheid dat de aansprakelijke persoon door het alsnog geldend maken van de aanspraak door de schuldeiser niet heeft kunnen anticiperen op het verschuldigd zijn van de schadevergoeding. Gelet op het Obliegenheit-karakter van rechtsverwerking verdient het aanbeveling om over de aanwezigheid van nadeel in dergelijke gevallen expliciet te zijn. Dat draagt bij aan de aanvaardbaarheid van uitspraken waarin tot rechtsverwerking wordt geconcludeerd.