10.3.3 Instandhoudingsdoelstellingen

De lidstaten van de EU zijn verplicht om binnen European sites een gunstige staat van instandhouding van habitats en soorten te behouden dan wel te realiseren. Daarvoor moeten de lidstaten, indien noodzakelijk, positieve instandhoudingsmaatregelen (beheermaatregelen) en/of negatief-werende instandhoudingsmaatregelen (vergunningstelsel) nemen.1 De Nederlandse overheid heeft om dat doel te bereiken gekozen voor een combinatie van verplichte beheerplannen (artikel 19a/19b Nbw 1998) en een vergunningplicht voor projecten en andere handelingen met mogelijke significante effecten op de instandhoudingsdoelstellingen van de habitats en soorten.2 Plannen die mogelijkerwijs leiden tot significante effecten op de instandhoudingsdoelstellingen van een Natura 2000-gebied moeten worden onderworpen aan een passende beoordeling (artikel 19j, tweede lid Nbw 1998). De CHSR 2010 heeft net als de Nbw 1998 als doelstelling het realiseren dan wel het behouden van een gunstige staat van instandhouding van de habitats en soorten in de European sites.

In dat verband kan de vraag worden gesteld wanneer sprake is van een ‘gunstige staat van instandhouding’. In algemene zin is dit een lastig te beantwoorden vraag. Daar komt bij dat de CHSR 2010 – in tegenstelling tot de Nbw 1998 – geen algemene verplichting bevat om instandhoudingsdoelstellingen (‘conservation objectives’) op te stellen. In Engeland wordt de staat van instandhouding in eerste instantie vastgesteld door middel van de gegevens op het Nature 2000 Standard data form.3 Een ‘standard data form’ bevat informatie over habitats en soorten in een bepaald Natura 2000-gebied en de staat van instandhouding waarin deze habitats en soorten verkeren.4 In de praktijk wordt deze informatie vaak aangevuld met recente informatie over de ontwikkeling van de flora en fauna in het betrokken gebied.5 In Nederland speelt het Standard data form geen rol van betekenis bij het vaststellen van de staat van instandhouding. Voor dat doel wordt gebruikt gemaakt van de instandhoudingsdoelstellingen voor habitats en soorten in combinatie met aanvullende wetenschappelijk gegevens. Deze informatie is verwerkt in de aanwijzingsbesluiten voor de afzonderlijke Natura 2000-gebieden.

In bijzondere gevallen is het in het VK wel verplicht om voor habitats en soorten instandhoudingsdoelstellingen vast te stellen. Dit is het geval bij European marine sites. Ingevolge artikel 35 CHSR 2010 moet NE voor het benodigde natuurbeheer een advies opstellen. In dat advies moeten ook instandhoudingsdoelstellingen voor alle kwalificerende habitats en soorten worden opgenomen. In de CHSR 2010 ontbreekt een vergelijkbare verplichting voor European sites. Mogelijkerwijs hangt de verplichting om voor European marine sites instandhoudingsdoelstellingen vast te stellen samen met de locatie van dergelijke gebieden. De meeste European marine sites zijn gelegen in economisch belangrijke regio’s. Bij SPA’s en SAC’s in het binnenland is dit veel minder het geval. Het beheeradvies kan een nuttige rol vervullen bij het combineren van natuurbescherming en economische activiteiten. Een advies op basis van artikel 35 CHSR 2010 kan de spanning tussen economie en ecologie verzachten of wegnemen door verschillende ruimtelijke functies in en in de nabijheid van European sites beter op elkaar af te stemmen.6

Een advies op basis van artikel 35 CHSR 2010 bevat instandhoudingsdoelstellingen voor de habitats en soorten en een lijst van activiteiten met mogelijk significante effecten op die doelstellingen.7 In de praktijk bevat het advies ook een beperkte gebiedsomschrijving en een beschrijving van de belangrijkste economische activiteiten in de betrokken European marine site. Het NE-advies is bestemd voor alle relevante autoriteiten in of in de nabijheid van de European site. Dit zijn plaatselijke overheden, havenautoriteiten en vertegenwoordigende organen van de visserijsector.8 Een artikel 35 CHSR 2010-advies is juridisch niet afdwingbaar en werkt niet direct door in andere plannen en/of besluiten. Desondanks heeft een dergelijk advies in juridische zin wel betekenis. Bepaalde onderdelen, bijvoorbeeld de lijst met mogelijke schadelijke activiteiten op de kwalificerende habitats en soorten, zijn een beleidsregel. In de praktijk is de verplichting om instandhoudingsdoelstellingen op te stellen van toepassing op het merendeel van de European sites. Verreweg de meeste Engelse SPA’s en SAC’s liggen geheel of deels aan de kust.9 De opzet en uitwerking van de instandhoudingsdoelstellingen is vergelijkbaar met die in Nederland. De instandhoudingsdoelstellingen zijn kwalitatief geformuleerd en referentiewaarden ontbreken. In de meeste gevallen is het doel ‘behoud van een gunstige staat van instandhouding’ van een habitat of soort. Naast de genoemde overeenkomsten zijn er ook verschillen met de Nederlandse aanpak. De kwaliteit en kwantiteit van de toelichting op de instandhoudingsdoelstellingen voor European marine sites verschillen per gebied.10 De Nederlandse instandhoudingsdoelstellingen bevatten standaard een uitvoerige wetenschappelijke onderbouwing. In sommige gevallen zijn in de Engelse adviezen (globale) aanwijzingen opgenomen voor de manier waarop een doelstelling kan worden gerealiseerd. Dergelijke aanwijzingen lijken op de instandhoudingsmaatregelen zoals die in de Nederlandse beheerplannen voor Natura 2000-gebieden zijn opgenomen.11 In tegenstelling tot de Nederlandse maatregelen zijn de Engelse ‘instandhoudingsmaatregelen’ niet bindend bedoeld. Daar staat tegenover dat de instandhoudingsmaatregelen in de Nederland niet exclusief afdwingbaar zijn met behulp van het beheerplan voor Natura 2000-gebieden.12