2.10.3 Rulingbeleid

Nederland kent van oudsher een uitgebreid rulingbeleid. Dit beleid wordt ook vaak genoemd als één van de pijlers onder het goede fiscale vestigingsklimaat van Nederland. Nadat het Nederlandse (standaard) rulingbeleid in 2002 als schadelijke belastingconcurrentie werd aangemerkt, heeft Nederland het proces rondom het aanvragen, verkrijgen en bekendmaken van rulings veranderd. Sindsdien worden grofweg twee soorten rulings afgegeven, namelijk de Advance Pricing Agreement (APA) en Advance Tax Ruling (ATR). Een APA geeft zekerheid vooraf over de vaststelling van een zakelijke beloning (een arm’s-lengthbeloning) of een methode voor de vaststelling van een dergelijke beloning voor grensoverschrijdende transacties tussen gelieerde lichamen en winstallocatie aan vaste inrichtingen van lichamen. Een ATR geeft zekerheid vooraf over de fiscale gevolgen (in de vennootschapsbelasting en dividendbelasting) van een voorgenomen transactie of samenstel van transacties. Daarbij heeft de staatssecretaris divers malen nadrukkelijk opgemerkt dat de waarde van een ruling voor een bedrijf zit in de zekerheid vooraf en niet in de fiscale gunst.1 De voorwaarden waaraan de aanvraag moet voldoen en de gehele procedure staan beschreven in beleidsbesluiten.2

De staatssecretaris van Financiën heeft de Tweede Kamer op 18 februari 20183 geïnformeerd dat naar aanleiding van onderzoek kan worden geconcludeerd dat het volgen van de interne procedures voor het afgeven van rulings niet in alle gevallen foutloos is verlopen. Volgens de staatssecretaris betreft dit bij de rulings die zijn afgegeven door het APA/ATR-team een beperkt aantal en bij de rulings die niet door het APA/ATR-team zijn afgegeven een groter aantal. De staatssecretaris laat weten dat uitkomsten van het onderzoek, de beleidskeuzes van het kabinet en de uitkomst van een intern onderzoek naar de naleving van Europese richtsnoeren over de voorwaarden en regels voor het afgeven van rulings aanleiding geven om het geven van zekerheid vooraf op onderdelen te herzien. Deze herziening betreft zowel het proces van afgifte van rulings als de inhoud van de rulings. In de brief aanpak belastingontwijking en ontduiking4 geeft de staatssecretaris aan dat de substance-eisen voor het verkrijgen van een ruling zullen worden verzwaard.5 De eisen worden in lijn gebracht met de eisen voor relevante substance zoals die zijn geïntroduceerd bij de Wet inhoudingsplicht houdstercoöperatie en uitbreiding inhoudingsvrijstelling. Het gaat hier – naast de al bestaande substance eisen om een loonsomeis van € 100.000 en de eis van een kantoorruimte die gedurende ten minste 24 maanden ter beschikking staat. De nieuwe vormgeving van de rulingpraktijk zou per 1 januari 2019 moeten staan.

Naast het afgeven van formele rulings is de Nederlandse Belastingdienst vaak ook bereid om een fiscaal vraagstuk vooraf te bekijken, te beoordelen en zekerheid vooraf te geven over de fiscale gevolgen van een bepaalde transactie of rechtshandeling. Het vooroverleg wordt in Nederland als een groot goed gezien. De Kleer noemt een kwalitatief goed vooroverleg essentieel voor de rechtszekerheid en het heeft internationale aantrekkingskracht.6 De staatssecretaris heeft op 23 februari 2018 aangegeven dat het kabinet onverminderd voorstander blijft om in een vroeg stadium duidelijkheid te scheppen en discussies tussen belastingplichtigen en de Belasting “aan de voorkant’’ te willen beslechten.7 De Duitse Finanzverwaltung is op dit vlak veel terughoudender. Duitsland kent overigens wel een mogelijkheid tot het aanvragen van een ruling, “verbindliche Auskunft’’ genoemd. Sinds 2006 zijn de voorwaarden waaronder een verbindliche Auskunft wordt verstrekt wettelijk vastgelegd in §89, Abs. 2 Abgabenordnung (AO). In tegenstelling tot een aanvraag van een Nederlandse ruling moet in Duitsland een vergoeding worden betaald aan de Belastingdienst voor de ruling.8 Een verbindliche Auskunft is in principe alleen bindend voor de Finanzverwaltung. Op het moment dat de aanvrager van de ruling de feiten en omstandigheden als zodanig opneemt in de aangifte, dan moet de Finanzverwaltung de toegezegde fiscale uitkomst in de aanslag omzetten.

Uit de praktijk blijkt dat het rulingbeleid in de uitvoering in Duitsland vrij star is. Er is volgens EY een zekere mate van terughoudendheid in het afgeven van verbindlichen Auskünften.9 Dit blijkt mijns inziens ook uit Europese cijfers van afgegeven rulings over het jaar 2013. In Nederland zijn in dat jaar in totaal 323 APA verzoeken ingediend en 228 toegewezen, terwijl het aantal verzoeken in Duitsland in dat jaar 27 bedroeg, waarvan er 10 zijn toegewezen.10

Zowel in OESO-verband als op EU niveau zijn er in de afgelopen jaren afspraken gemaakt over de uitwisseling van inlichtingen over rulings tussen Belastingdiensten om zodoende meer transparantie in de strijd tegen belastingontwijking na te streven.11 Deze afspraken zouden van invloed kunnen zijn op de bestaande rulingpraktijk in Nederland en Duitsland. De aangescherpte regelgeving en toename van administratieve lasten voor de Belastingdienst in Nederland en Duitsland zou er toe kunnen leiden dat de dienst terughoudender wordt in het afgeven van rulings.12 Daarnaast zal de “Starbucks- IKEA en NIKE affaire’’, waarbij rulings tussen genoemde partijen en de Nederlandse staat door de Europese commissie zijn aangemerkt als een vorm van verboden staatssteun de nodige impact kunnen hebben op het bestaande rulingbeleid (vooral in Nederland als direct betrokkene).13 Zoals hierboven al opgemerkt is Nederland van plan het rulingbeleid enigszin aan te passen, hetgeen in 2019 vorm dient te hebben gekregen.

Om het (Europese) goede voorbeeld te geven hebben Nederland en Duitsland op 14 juli 2015 een bilaterale overeenkomst gesloten waarin is afgesproken om ruling-gegevens uit te wisselen.14 Opvallend is dat er tot op heden sprake is van eenrichtingsverkeer. Nederland heeft wel informatie verstrekt aan Duitsland, maar tot op heden nog geen enkele informatie teruggekregen.15 Een ontwikkeling die mijns inziens past bij mijn beschouwing in hoofdstuk 2.7.5 over de omgang van Nederland en Duitsland met Europese ontwikkelingen.