5.9.4.5 Harmonisatie wenselijk?

In 1997 heeft de Europese Commissie een conceptvoorstel tot een veertiende richtlijn inzake grensoverschrijdende zetelverplaatsing gedaan. In 2007 is een nieuw voorstel voorbereid, maar uiteindelijk is besloten dit voorstel niet in te dienen. Volgens de commissie is er geen noodzaak wetgeving op dit terrein te harmoniseren, aangezien vennootschappen verschillende andere mogelijkheden hebben om grensoverschrijdend hun zetel te verplaatsen. Voorbeelden zijn oprichting van een SE of een grensoverschrijdende fusie.1 Door het Hof van Justitie is hieraan de grensoverschrijdende zetelverplaatsing door omzetting toegevoegd. Van deze laatste mogelijkheid kunnen vennootschappen gebruikmaken met een rechtstreeks beroep op art. 49 VWEU. Harmonisatie van de grensoverschrijdende zetelverplaatsing is daarmee niet langer noodzakelijk. Ik sluit me echter aan bij de alom in de literatuur verdedigde opvatting dat harmonisatie ondanks Cartesio wenselijk is, in ieder geval vanuit medezeggenschapsrechtelijk oogpunt.2 Of werknemers hun rechten op medezeggenschap behouden, is onzeker wanneer een grensoverschrijdende zetelverplaatsing rechtstreeks op de vrijheid van vestiging gebaseerd wordt, terwijl de medezeggenschap bij de harmonisatie van grensoverschrijdende mobiliteit altijd een belangrijke plaats heeft ingenomen.

Uit de vorige paragraaf blijkt dat een nationale wetgever wel enige ruimte heeft om maatregelen te treffen voor het behoud van medezeggenschap, maar dat deze ruimte zeer beperkt is. Bovendien kunnen de maatregelen op nationaal niveau verschillen. Arons stelt voor aan te sluiten bij de SE-Vo en Richtlijn-GOF door in een richtlijn grensoverschrijdende zetelverplaatsing een medezeggenschapsregeling op te nemen die vergelijkbaar is met die van de SE-richtlijn.3 Ik sluit me daarbij aan, met de toevoeging dat de toepasselijkheid van art. 16 van de Richtlijn-GOF mijns inziens meer voor de hand ligt, nu het hier ook alleen gaat om de vennootschapsrechtelijke medezeggenschap en gewoon nationaal recht van toepassing zal zijn op de omgezette vennootschap.

In februari 2012 heeft het Europese parlement een resolutie aangenomen waarin de Europese commissie verzocht wordt een voorstel in te dienen voor een richtlijn betreffende grensoverschrijdende overdracht van vennootschapszetels.4 Onder grensoverschrijdende verplaatsing van de vennootschapszetel verstaat het parlement: een verhuizing naar de lidstaat van ontvangst zonder verlies van rechtspersoonlijkheid maar door de omzetting in een andere vennootschap waarop de wetgeving van de lidstaat van ontvangst van toepassing is.5 Het gaat dus om een grensoverschrijdende omzetting. De commissie stelt voor de regeling te beperken tot de BV’s en NV’s.

Naar het oordeel van het Europese Parlement is de grensoverschrijdende verhuizing van vennootschappen een van de cruciale elementen voor de voltooiing van de interne markt. Aanbeveling zeven van de resolutie heeft betrekking op de (vennootschapsrechtelijke) medezeggenschap van werknemers. De regeling is geïnspireerd op de Richtlijn-GOF. Het uitgangspunt is dat de medezeggenschapsrechten van werknemers na omzetting worden bepaald aan de hand van het recht van het land van ontvangst. Op deze hoofdregel worden echter twee uitzonderingen gemaakt: (i) het land van ontvangst voorziet niet in hetzelfde niveau van medezeggenschap als het land van oorsprong en (ii) werknemers in vestigingen in andere lidstaten hebben niet hetzelfde recht op de uitoefening van medezeggenschapsrechten zoals gold voor de verplaatsing.