Onmiddellijke voorzieningen en hun externe werking (IVOR nr. 118) 2020/4.6:4.6 Toedeling van bevoegdheden; overdracht van aandelen ten titel van beheer

Onmiddellijke voorzieningen en hun externe werking (IVOR nr. 118) 2020/4.6

4.6 Toedeling van bevoegdheden; overdracht van aandelen ten titel van beheer

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

[146] Een impasse in de algemene vergadering van aandeelhouders kan worden doorbroken door de stemverhouding te wijzigen. Dat geschiedt door overdracht ‘ten titel van beheer’ van aandelen aan een door de Ondernemingskamer benoemde beheerder. De beheerder kan vervolgens het stemrecht op die aandelen uitoefenen. Overigens gaan door deze overdracht ook andere bevoegdheden dan het stemrecht over op de beheerder. Te denken valt aan rechten van de aandeelhouder betreffende de algemene vergadering van aandeelhouders: het recht tot het stellen van vragen, convocatierecht, vergaderrecht en agenderingsrecht. Met deze maatregel worden aan de aandeelhouder tijdelijk de rechten en bevoegdheden ontnomen die hem in staat stellen invloed in de rechtspersoon uit te oefenen.1 Deze maatregel kan dus ook voorkomen dat van die rechten en bevoegdheden op voor de rechtspersoon nadelige wijze gebruik wordt gemaakt.

[147] Er is wel verondersteld dat de overdracht van aandelen ten titel van beheer de aandelen en de daaraan verbonden goederenrechtelijke bevoegdheden doet overgaan naar het vermogen van beheerder.2 Bij arrest van 30 april 2019 heeft de Ondernemingskamer mijns inziens terecht uitdrukkelijk duidelijk gemaakt dat overdracht ten titel van beheer een rechtsfiguur sui generis is, waarbij slechts vennootschapsrechtelijke bevoegdheden worden overgedragen.3 Het vereiste van proportionaliteit brengt dit mee: de ingreep hoort niet verder te strekken dan strikt noodzakelijk is.4

[148] Het gebruikelijke dictum luidt “bepaalt bij wijze van onmiddellijke voorziening en vooralsnog voor de duur van het geding dat de aandelen van X in Y ten titel van beheer zijn overgedragen aan Z”.5 Voor 2011 luidde deze beslissing nogal eens “beveelt met onmiddellijke ingang bij wijze van onmiddellijke voorziening en vooralsnog voor de duur van het geding de overdracht ten titel van beheer aan Z van de door X gehouden aandelen in het geplaatste kapitaal van Y”.6 De wijziging van de formulering is ingegeven door de gedachte dat de beschikking het beheer van de aandelen van rechtswege doet overgaan op de beheerder en dat levering niet nodig is.

[149] In gevallen waarin twee aandeelhouders elk de helft van de aandelen houden, de zogenaamde 50-50 verhoudingen, wordt vaak van beide aandeelhouders één aandeel overgedragen.7 In de zaak Euroll Services B.V. gebeurde dat “zodat op het niveau van de algemene vergadering van aandeelhouders – waar nodig – besluitvorming kan plaatsvinden”.8

Als de impasse zich zowel in het bestuur als in de algemene vergadering van aandeelhouders openbaart, komt de combinatie van benoeming van een bestuurder met overdracht van aandelen ten titel van beheer voor. In de zaak Königsberg B.V. werd “gezien de impasse die zich in de algemene vergadering van aandeelhouders manifesteert” van alle aandeelhouders, naar rato van hun aandelenbezit, telkens een minimaal aantal aandelen overgedragen aan de door de Ondernemingskamer benoemde bestuurder.9 De benoemde functionaris kreeg dus een dubbelfunctie: hij werd bestuurder, tevens beheerder van aandelen.

Ook bij Weerts & Van Rooij Holding B.V. kreeg de door de Ondernemingskamer benoemde bestuurder/beheerder een dubbelfunctie.10 Overwogen werd dat herstel van de besluitvorming op het niveau van de algemene vergadering van aandeelhouders geboden was, zodat noodzakelijke besluiten over het opmaken van jaarrekeningen konden worden genomen.

Bij Ploeg Beheer werd een bestuurder benoemd, die werd bekleed met een beslissende stem en zelfstandige vertegenwoordigingsbevoegdheid, en beide aandeelhouders zagen een aandeel overgedragen ten titel van beheer aan die bestuurder.11

Aandelen kunnen ook ten titel van beheer worden overgedragen aan een commissaris. In de zaak van Cancun Holding II B.V. had de Ondernemingskamer een commissaris benoemd.12 Enkele maanden na die benoeming werd op initiatief van de ene aandeelhouder een voorstel tot wijziging van de samenstelling van het bestuur geagendeerd voor de algemene vergadering van aandeelhouders. De commissaris stemde daarmee niet in. De Ondernemings-kamer achtte wijziging van het bestuur niet in het belang van de vennootschap. Zij trof een onmiddellijke voorziening waardoor het voorstel tot wijziging van het bestuur zonder steun van de commissaris (of de andere aandeelhouder) niet zou kunnen worden aangenomen. Bepaald werd dat de aandelen, die werden gehouden door de aandeelhouder die voornemens was het voorstel tot wijziging van het bestuur te steunen, waren overgedragen ten titel van beheer aan de commissaris.13

De zaak Small Society B.V. toont een variant waarbij van elke 50% aandeelhouder één aandeel ten titel van beheer wordt overgedragen aan de door de Ondernemingskamer benoemde commissaris.14

Soms wordt verzocht aandelen van de ene aandeelhouder aan een andere aandeelhouder over te dragen. Het is moeilijk voorstelbaar dat zo’n overdracht wordt bevolen. Een impasse zou er weliswaar mee opgelost zijn, maar de ingreep lijkt me een disproportioneel risico op schending van de belangen van de buitenspel gezette aandeelhouder mee te brengen.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.