3.6.2 Vorleistung of Vorleistungspflicht en opschorting

De verplichting dat een van de partijen eerst zelf dient te presteren, wordt ook wel Vorleistung of Vorleistungspflicht genoemd.1 In een opschortingsgeval kan zowel de schuldenaar als zijn wederpartij gehouden zijn eerst zelf te presteren, omdat partijen elkaars schuldeiser en schuldenaar zijn.2

In § 3.4.3 kwam de situatie aan de orde waarin een opeisbare vordering ontbreekt vanwege het niet vervullen van de voorwaarde dat de schuldenaar eerst zelf moet presteren. In dat kader heb ik het voorbeeld behandeld van de aannemer die eerst het werk moet realiseren, alvorens zijn vordering tot betaling van de prijs voor dat werk opeisbaar wordt. De aannemer die tot nakoming van zijn verbintenis tot realisatie van het werk wordt aangesproken, is de schuldenaar als bedoeld in artikel 6:52 lid 1 BW. Wenst hij deze verbintenis op te schorten, dan zal hij een opeisbare vordering moeten hebben op zijn opdrachtgever, die de wederpartij of schuldeiser als bedoeld in artikel 6:52 lid 1 BW is. Het ontbreekt de aannemer echter aan een opeisbare vordering, omdat de opeisbaarheid van de vordering tot betaling van de prijs voor het werk afhankelijk is van de realisatie van dat werk. De aannemer is dus niet opschortingsbevoegd. Aan de opeisbaarheid van de verbintenis van de aannemer tot realisatie van het werk doet het niet af. Schematisch kan dit als volgt worden weergegeven:

Dit geval verschilt van het in deze paragraaf te behandelen geval waarin de verbintenis van de schuldenaar niet opeisbaar is, omdat de wederpartij eerst zelf moet presteren. Deze gevallen betreffen elkaars spiegelbeeld. Het perspectief verandert, omdat de aannemer de wederpartij of schuldeiser als bedoeld in artikel 6:52 lid 1 BW wordt en de opdrachtgever de schuldenaar als bedoeld in dit artikel wordt. Nu is het niet meer de aannemer die tot realisatie van het werk wordt aangesproken, maar de opdrachtgever die door de aannemer tot betaling wordt aangesproken:

Bij dit geval zou de vraag kunnen rijzen of de opdrachtgever, die als laatste mag presteren, bevoegd is de nakoming van zijn verbintenis tot betaling van de aanneemsom op te schorten in verband met zijn opeisbare vordering op zijn aannemer tot realisatie van dat werk. Ik denk echter dat die vraag zonder belang is.

Aangenomen wordt wel dat de partij die als laatste mag presteren een eventueel opschortingsrecht heeft, omdat die wel een opeisbare vordering heeft.3 Dat is denk ik niet juist. De wederpartij heeft een Vorleistungspflicht.4 De schuldenaar kan zich tegen de van hem verlangde nakoming verweren met een beroep op de Vorleistungspflicht. In het voorbeeld kan de opdrachtgever zich verweren door zich te beroepen op de niet-opeisbaarheid van zijn betalingsverbintenis, omdat de opeisbaarheid juist afhankelijk is van eerst de nakoming van de vordering door de aannemer. Zou de schuldenaar evenwel een onvoorwaardelijk beroep doen op artikel 6:52 lid 1 BW, dan impliceert dat opeisbaarheid van zijn verbintenis en hij zou dat daarmee zelfs kunnen erkennen, terwijl dat juist is waar het in een dergelijk geval aan schort.5

Wanneer de Vorleistungspflicht op de wederpartij of de schuldeiser als bedoeld in artikel 6:52 lid 1 BW rust, kan de schuldenaar daaraan een verweer tegen verlangde nakoming ontlenen en zal die daaraan moeten ontlenen.6 Rust de plicht tot eerst presteren op de schuldenaar, dan ontbreekt het hem aan een opeisbare vordering en is hij dáárom niet opschortingsbevoegd, behoudens de toepasselijkheid van artikel 6:80 BW en artikel 6:263 BW.7