8.8 Overeenkomst tot forumkeuze beheerst door de EEX-verordening

Kunnen partijen in het kader van een overeenkomst tot forumkeuze die beheerst wordt door de EEX verbintenissen in het leven roepen?

De tekst van artikel 23 EEX-Vo wijst hier niet op. Deze tekst is geheel en al toegespitst op de vraag naar de bevoegdheid van de rechter, zonder dat iets gezegd wordt over rechten en verplichtingen van partijen. Wel wijst het arrest Tilly Russ/ Nova van het Hof van Justitie wellicht in een andere richting. Hierin was de vraag aan de orde of aan een derdehouder van een cognossement een in dit cognossement opgenomen forumkeuze tegengeworpen kan worden. Het Hof overwoog:

In hetzelfde arrest sprak het Hof eerder al over 'de verplichting voortvloeiend uit de in het cognossement vervatte forumkeuze .2 Het is echter twijfelachtig of het Hof hiermee iets heeft willen zeggen over het vraagstuk van de obligatoire werking van de overeenkomst tot forumkeuze. Het ligt meer voor de hand dat het Hof met deze formulering slechts tot uitdrukking heeft willen brengen dat de derdehouder een forumkeuze tegen zich moet laten gelden, en niet dat hieruit ook verbintenissen voor de derdehouder voortvloeien. Uit het arrest moeten dus niet te vergaande conclusies getrokken worden. In sommige andere arresten laat het Hof zich bovendien neutraler uit. Zo overwoog het Hof in het arrest IVECO Fiat/Van Hool dat de partijen 'gebonden [blijven] door alle bepalingen van die overeenkomst, daaronder begrepen de forumclausule .3 Het Hof maakte op deze manier duidelijk dat de forumclausule tussen partijen van toepassing was, maar liet in het midden of de forumkeuze verbintenissen voor partijen meebracht.4

Uit de tekst van artikel 23 EEX-Vo en de jurisprudentie blijkt dus niet dat partijen in het kader van een forumkeuze verbintenissen in het leven kunnen roepen. Hieruit volgt nog niet dat partijen deze bevoegdheid missen. Het is namelijk de vraag of artikel 23 EEX-Vo wel betrekking heeft op rechten en verplichtingen van partijen ten opzichte van elkaar. Deze bepaling is immers opgenomen in een verordening die de rechterlijke bevoegdheid regelt. De vraag naar verbintenissen van partijen lijkt buiten het toepassingsgebied van de bepaling te vallen.

De vraag of uit een overeenkomst tot forumkeuze verbintenissen voortvloeien, is daarmee een vraag van het nationale recht van de verschillende lidstaten.5 Er bestaat ook geen bezwaar tegen, om deze kwestie aan het recht van de lidstaten over te laten. Voor rechtszekerheid op het gebied van de rechterlijke bevoegdheid is een uniforme rechtstoepassing op dit punt niet vereist. Van belang is dat rechters van verschillende lidstaten de vraag, of bij overeenkomst geldig bevoegdheid aan een bepaalde rechter is toegekend, op gelijke wijze beantwoorden. Dat sommige rechters wél aannemen dat de partij die in strijd met de overeenkomst een procedure is begonnen voor een onbevoegde rechter wanprestatie pleegt en anderen niet, is dan niet van belang. Aangenomen kan worden dat voor de vraag of partijen inderdaad verbintenissen in het leven hebben geroepen, evenals in het kader van de geldigheid van de overeenkomst, gekeken dient te worden naar het recht van de lidstaat van het gerecht dat partijen bij de forumkeuze hebben aangewezen.6

Uiteraard geldt daarbij wel dat het stelsel van de EEX niet mag worden doorkruist. Dit volgt duidelijk uit de hiervoor in paragraaf 8.7.2 behandelde rechtspraak van het Hof van Justitie.7 Indien de rechter te Frankrijk zich bevoegd acht omdat naar zijn oordeel geen sprake is van een geldige overeenkomst tot forumkeuze, staat het de Engelse rechter niet vrij de eisende partij te verbieden in Frankrijk te procederen omdat zij in strijd handelt met de verplichting om geen procedure in Frankrijk aanhangig te maken. Dit zou immers een inmenging vormen in de rechtsmacht van het Franse gerecht. Toepassing van het nationale recht mag geen afbreuk doen aan het nuttig effect van de EEX-regeling.

De EEX-verordening houdt zich kortom niet bezig met de vraag, of partijen in het kader van een overeenkomst tot forumkeuze verbintenissen in het leven kunnen roepen. Dit is een vraag die is overgelaten aan het recht van de lidstaten. Aannemelijk is daarbij dat gekeken moet worden naar het recht van de lidstaat van het aangewezen forum. Wel geldt dat toepassing van dit nationale recht het systeem van de EEX niet mag doorkruisen.