8.2 Engels recht

In paragraaf 4.2.3 is gebleken dat naar Engels recht de overeenkomsten tot forumkeuze en tot arbitrage rechten en verplichtingen voor partijen ten opzichte van elkaar meebrengen. Het is echter de vraag of het wel zinvol is om te kijken naar het Engelse recht. In dezelfde paragraaf is namelijk ook gebleken dat partijen de Engelse rechter niet door middel van een overeenkomst zijn rechtsmacht kunnen ontnemen.1 De overeenkomsten tot arbitrage en tot forumkeuze zijn echter toch geldig omdat zij de Engelse rechter zijn rechtsmacht niet ontnemen, maar slechts de verplichting in het leven roepen om niet voor de Engelse rechter te procederen.2 In Engeland wordt dus juist de constructie gehanteerd die in paragraaf 4.3.1 is verworpen.

Toch is het voor de vraag, of procesovereenkomsten obligatoire werking hebben, wel degelijk relevant om te kijken naar het Engelse recht. Bij nadere beschouwing zijn de verschillen met het Nederlandse recht namelijk minder groot dan zij in eerste instantie lijken. Van belang is namelijk dat partijen naar Engels recht wel degelijk enige invloed kunnen uitoefenen op de rechtsmachtregels. Een overeenkomst tot forumkeuze maakt de Engelse rechter namelijk wel bevoegd.3 Ook al kan door procesovereenkomsten de rechtsmacht niet aan de Engelse rechter ontnomen worden, feitelijk hebben dergelijke overeenkomsten vrijwel een gelijke werking. De Engelse rechter zal een procedure die in strijd met de overeenkomst is begonnen, meestal schorsen.4 In geval van een overeenkomst tot arbitrage is hij hiertoe zelfs verplicht.5

Deze mogelijkheden de overeenkomst af te dwingen in de primaire procedure, hebben er niet toe geleid dat de meer 'obligatoire' aspecten hiervan op de achtergrond zijn geraakt. Zo wordt een vordering tot schadevergoeding wegens schending van de overeenkomst in principe mogelijk geacht.

Gezien het feit dat deze overeenkomsten in de primaire procedure feitelijk een werking hebben die vrijwel gelijk is aan de werking naar Nederlands recht, is het kortom wel degelijk relevant naar het Engelse rechtte kijken. Zoals gezegd wordt naar Engels recht aangenomen dat de overeenkomsten tot forumkeuze en tot arbitrage rechten en verplichtingen voor partijen ten opzichte van elkaar meebrengen. Zo houdt een exclusieve forumkeuze de verplichting voor partijen in om enkel in het overeengekomen forum te procederen. De keuze voor een niet-exclusief forum brengt de verplichting voor partijen mee om geen bezwaar te maken tegen de bevoegdheid van dit forum.6 De overeenkomst tot arbitrage houdt de verplichting in om een geschil enkel aan arbitrage te onderwerpen en niet aan een ander forum voor te leggen.7 Ook een mediationbeding kan de verplichting voor partijen inhouden om mee te werken aan de mediation.8 Interessant om te zien is nog dat de inhoud van de rechten en verplichtingen die uit deze overeenkomsten voortvloeien, per geval kan verschillen. Zo betogen Yeo en Tan dat een gewone exclusieve forumkeuze niet meebrengt dat partijen zich niet mogen verzetten tegen de uitoefening van rechtsmacht door het aangewezen gerecht. Alleen indien partijen expliciet zijn overeengekomen dat zij de rechtsmacht van het gerecht niet zullen betwisten, zou dit anders zijn.9 Volgens Merrett kan een overeenkomst tot forumkeuze een absolute verplichting inhouden om enkel voor het aangewezen forum te procederen, zodat een partij in het geheel geen procedure aanhangig kan maken indien dit forum geen rechtsmacht aanneemt. Partijen kunnen volgens Merrett daarentegen ook overeenkomen dat het hun wel vrijstaat om ergens anders te procederen indien het aangewezen forum zich onbevoegd verklaart.10

Het feit dat wordt aangenomen dat uit deze overeenkomsten rechten en verplichtingen voor partijen ten opzichte van elkaar voortvloeien, heeft verschillende gevolgen. Zo kan de Engelse rechter nakoming van dergelijke overeenkomsten afdwingen. Hij doet dit niet alleen door een procedure die in strijd hiermee is begonnen te schorsen, hij kan dit ook doen door middel van een zogenaamde 'anti-suit injunction'. Dit is een bevel van de rechter waarbij een partij wordt verboden om een procedure in het buitenland te beginnen of voort te zetten.11 In geval van een overeenkomst tot forumkeuze of tot arbitrage zal de rechter een dergelijk bevel vrijwel altijd geven, tenzij er sterke redenen zijn om dit niet te doen.12

Het in strijd met een overeenkomst tot arbitrage of tot forumkeuze beginnen van een procedure wordt gezien als contractbreuk. Zie bijvoorbeeld North Cohen & Wessel met betrekking tot arbitrage:

En zie met betrekking tot de forumkeuze Tan en Yeo:

Het feit dat het in strijd met een overeenkomst tot arbitrage of tot forumkeuze beginnen van een procedure wordt gezien als contractbreuk, betekent dat de partij die dit doet in principe schadevergoeding verschuldigd is. Met betrekking tot de overeenkomst tot forumkeuze is dit in vrij recente uitspraken erkend.15 Daarvoor werd in theorie schadevergoeding wel mogelijk geacht, maar was dit nooit in de jurisprudentie bevestigd.16 Met betrekking tot de overeenkomst tot arbitrage was al langer duidelijk dat schending hiervan een verplichting tot schadevergoeding mee kon brengen. Vroeger had de rechter nog niet de mogelijkheid om een zaak wegens het bestaan van een geldige overeenkomst tot arbitrage te schorsen, zodat schadevergoeding het enige beschikbare rechtsmiddel was wegens schending van een overeenkomst tot arbitrage.17 Het feit dat de rechter later wel de mogelijkheid (en tegenwoordig zelfs de plicht) heeft gekregen om te schorsen, staat niet aan de vordering tot schadevergoeding in de weg, zo blijkt uit het Mantovani-arrest van de Court of Appeal. Hierin werd het argument van verweerder dat schorsing van de procedure het passende rechtsmiddel is voor schending van de overeenkomst tot arbitrage, verworpen. Het feit dat de rechter de procedure kan schorsen, brengt immers enkel mee dat over het algemeen geen schade geleden zal worden. Dit doet echter niet af aan het feit dat in principe recht op schadevergoeding blijft bestaan. Indien in een bepaald geval wel schade wordt geleden, komt deze schade dus voor vergoeding in aanmerking.18

Hoewel de overeenkomsten tot arbitrage en tot forumkeuze wel kunnen worden afgedwongen in de primaire procedure en de werking dus feitelijk niet veel verschilt van die naar Nederlands recht, worden in Engeland de obligatoire aspecten van deze overeenkomsten kortom nog altijd sterk benadrukt. Zo kan nakoming door middel van een zogenaamde 'anti-suit injunction' worden afgedwongen en is bij schending een vordering tot schadevergoeding mogelijk.