2.2.1 De transparantieverplichting in brede zin

In de dissertatie van Buijze staat de ’transparantieverplichting in brede zin’ centraal. Hiertoe hanteert zij de volgende definitie van transparantie: ’A transparent government is one that provides people with the information they need to ascertain and understand the state of the world and to predict how their own actions will affect that world, and that does not unnecessarily complicate that world.’1

Buijze onderscheidt vervolgens in haar dissertatie zes verschillende categorieën van transparantieverplichtingen binnen het Unierecht:2

De zes categorieën verschillen onderling dus zowel in doel, inhoud als normadressaat. In het Nederlandse bestuursrecht krijgt met name de categorie die (kort samengevat) betrekking heeft op het recht van burgers (’citoyen’, type A) tot de toegang van documenten veel aandacht. De transparantieverplichting in deze betekenis wordt in het Nederlandse bestuursrecht genoemd als grondslag voor de Wet bescherming persoonsgegevens4 (Wbp) en de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). Ook in literatuur over het Unierecht wordt de transparantieverplichting vaak in één adem genoemd met het recht op toegang tot informatie. De transparantieverplichting in deze context heeft als doel om burgers meer te betrekken bij het besluitvormingsproces en om de legitimiteit van het bestuur te vergroten. Transparantie – in de betekenis van toegang tot documenten – draagt hiermee bij aan de versterking van de democratie.5

In dit onderzoek neem ik een andere categorie als uitgangspunt, namelijk de categorie van de transparantieverplichting die ten doel heeft de ’homo economicus’ betere beslissingen te laten nemen (type C) en bestuursorganen te kunnen controleren (type D). Deze transparantieverplichting heeft in het Unierecht als doel het functioneren van de interne markt te verbeteren en de homo economicus te beschermen tegen marktverstorend optreden door bestuursorganen.6

Dat het begrip ’transparantieverplichting’ in verschillende betekenissen wordt gehanteerd, leidt direct tot complicaties en is een van de redenen waarom, om met Buijze te spreken, de transparantieverplichting maar niet transparant wil worden.7 Men zou zich zelfs kunnen afvragen of wel gesproken kan worden van één overkoepelend ’transparantiebeginsel’ dat al deze zes categorieën omvat, of dat er zes verschillende transparantieverplichtingen bestaan.8

Bij het lezen van deze dissertatie is van belang dat de transparantieverplichting in brede zin niet het uitgangspunt van het onderzoek vormt. Ik beperk mij tot de transparantieverplichting zoals deze in het aanbestedingsrecht wordt toegepast.9 De reden hiervoor is dat er parallellen zijn te trekken tussen de verdeling van schaarse rechten bij besluit en het verstrekken van overheidsopdrachten. Bovendien stelt de transparantieverplichting juist in deze Unierechtelijke, aanbestedingsrechtelijke context duidelijke, harde eisen. De transparantieverplichting is in deze context meer uitgekristalliseerd en biedt daardoor concrete(re) handvatten. Het is mogelijk om duidelijke transparantievereisten te formuleren waar bij de verdeling van schaarse rechten aan moet worden voldaan. Op deze beperkte betekenis van de transparantieverplichting wordt hierna nader ingegaan.