2.2 De Unierechtelijke transparantieverplichting, het -beginsel en de -vereisten

Het begrip ’transparantie’ wordt in de juridische literatuur in verschillende betekenissen gebruikt.1 Zo kan bij transparantie worden gedacht aan de plicht voor bestuursorganen om informatie openbaar te maken.2 In het kader van de verdeling van schaarse rechten is het begrip van belang in de Europese context van de beperking van het vrij verkeer en in de context van het aanbestedingsrecht. Volgens vaste jurisprudentie van het Hof van Justitie3 en de Hoge Raad4 strekt de transparantieverplichting in essentie ertoe te waarborgen dat elk risico van favoritisme en willekeur door de aanbestedende dienst wordt uitgebannen. Kort samengevat betekent dit dat aanbestedende diensten bij het begin van een aanbestedingsprocedure een ’passende mate van openbaarheid’ moeten betrachten.

Hierna zal eerst nader worden ingegaan op de betekenis van de transparantieverplichting in ’brede zin’ en vervolgens op de Unierechtelijke transparantieverplichting in ’enge zin’ zoals deze in de rest van dit onderzoek centraal staat.

In dit boek wordt wisselend gesproken over ’transpararantiebeginsel’, ’transparantieverplichting’ en ’transparantievereisten’. In de diverse artikelen is gekozen voor het begrip ’transparantiebeginsel’, omdat dit aansluit bij hetgeen in het Nederlandse aanbestedingsrecht gebruikelijk is. Gelet op het feit dat bij het beantwoorden van de vijfde deelvraag aan de orde is of de transparantieverplichting een nieuw beginsel van behoorlijk bestuur zou moeten worden of dat er andere opties zijn, wordt in dat artikel (hoofdstuk 11) over ’de transparantieverplichting’ gesproken.

In hoofdstuk 1 (Inleiding), 2 (Afbakening: kader en terminologie) en 12 (Samenvattende slotbeschouwing) wordt onderscheid gemaakt tussen de transparantieverplichting, het -beginsel en de -vereisten.

De transparantieverplichting is de hoofdterm die wordt gebruikt voor de verplichting om elk risico van favoritisme en willekeur uit te bannen door, onder meer, een passende mate van openbaarheid in acht te nemen. De eerste reden hiervoor is dat hiermee aangesloten wordt bij de terminologie van het Hof van Justitie.5 De tweede reden is dat als een van de deelvragen is óf sprake is van een beginsel, het niet zuiver lijkt om het ’transparantiebeginsel’ als hoofdterm te nemen, omdat dit de suggestie wekt dat aan het begin van het onderzoek al de conclusie vast zou staan dat sprake is van een beginsel, hetgeen niet het geval is.

De term transparantiebeginsel wordt dus in de hoofdstukken 1, 2 en 12 uitsluitend gebruikt als ook daadwerkelijk gedoeld wordt op het transparantiebeginsel als zelfstandig algemeen beginsel van behoorlijk bestuur.

Ten slotte kan de transparantieverplichting (alsmede het transparantiebeginsel) worden geconcretiseerd. Uit de jurisprudentie van het Hof van Justitie kan een aantal concrete vereisten worden afgeleid. Deze vereisten worden in dit boek aangeduid als transparantievereisten en vormen dus onderdeel van de transparantieverplichting.